معرفی انواع نمودار در تحلیل تکنیکال

این مقاله هر نمودار را با سازوکار، پارامتر های تنظیم و محدودیت هایش توضیح می دهد و در پایان یک معیار روشن برای انتخاب نمودار بر اساس سبک معاملاتی ارائه می کند. مخاطب آن معامله گران فارکس و کریپتو هستند؛ اما اصول برای بورس هم یکسان است.

نمودار قیمت چیست و چه چیزی را نشان می دهد؟

نمودار قیمت (Chart) تصویری از تغییرات قیمت یک دارایی در طول زمان است. هر نقطه، میله یا شمع روی نمودار خلاصه ای از معاملات انجام شده در یک بازه مشخص است و هدف آن این است که روند، سطوح مهم و رفتار خریداران و فروشندگان بدون خواندن هزاران عدد قابل مشاهده باشد. برای آشنایی با اجزای پایه یک چارت فارکس و نحوه خواندن آن، مقاله جداگانه ای در همین وبلاگ وجود دارد.

دو محور و مفهوم نقطه داده

در تقریباً همه نمودار ها، محور افقی زمان و محور عمودی قیمت است. هر واحد روی محور افقی، یک بازه زمانی یا همان تایم فریم (Time Frame) را نشان می دهد. در تایم فریم یک ساعته، هر شمع یا میله خلاصه یک ساعت معامله است؛ در تایم فریم روزانه، خلاصه یک روز.
نکته ای که بعداً اهمیت پیدا می کند این است که در نمودار های قیمت محور، محور افقی دیگر یکنواخت نیست. یک آجر رنکو ممکن است در پنج دقیقه شکل بگیرد و آجر بعدی سه ساعت طول بکشد. به همین دلیل نمی توان مفهوم تایم فریم را به همان شکل روی این نمودار ها به کار برد.

چهار قیمت OHLC؛ زبان مشترک همه نمودار ها

هر بازه زمانی روی نمودار با چهار عدد خلاصه می شود: قیمت باز شدن (Open)، بالاترین قیمت (High)، پایین ترین قیمت (Low) و قیمت بسته شدن (Close). این چهار عدد که به اختصار OHLC نامیده می شوند، ماده خام تمام نمودار ها هستند. تفاوت نمودار ها در این است که کدام بخش از این چهار عدد را نشان می دهند و چگونه.
بین این چهار قیمت، قیمت بسته شدن وزن بیشتری دارد. اکثر اندیکاتور های رایج مانند مووینگ اوریج و RSI بر اساس قیمت بسته شدن محاسبه می شوند و بسیاری از معامله گران، شکست یک سطح را فقط با بسته شدن قیمت بالای آن معتبر می دانند، نه با یک برخورد لحظه ای.

سه خانواده نمودار: زمان محور، قیمت محور و حجم محور

چیزی که نمودار ها را از هم جدا می کند، این است که چه عاملی باعث رسم عنصر جدید روی نمودار می شود:

• زمان محور (Time-based): با گذشت هر بازه زمانی، یک شمع یا میله جدید رسم می شود؛ فارغ از اینکه قیمت حرکت کرده یا نه. خطی، میله ای، شمعی، هالو، هیکن آشی و نمودار های ناحیه ای در این گروه هستند.
• قیمت محور (Price-based): عنصر جدید فقط زمانی رسم می شود که قیمت مقدار مشخصی حرکت کند. رنکو، نقطه و شکل، کاگی، لاین بریک و رنج بار در این گروه قرار می گیرند. اگر بازار ساکن باشد، نمودار هم ساکن می ماند.
• حجم محور (Volume-based): حجم معاملات به جای اینکه در پنجره جدا نمایش داده شود، وارد شکل کندل یا ساختار نمودار می شود.

این چارچوب ساده تر از حفظ کردن فهرست سیزده نمودار است و مهم تر از آن، مشخص می کند هر نمودار چه چیزی را حذف می کند. نمودار های قیمت محور «زمان» را حذف می کنند و در ازای آن روند تمیز تر می شود؛ نمودار خطی سه قیمت از چهار قیمت را حذف می کند و در ازای آن روند بلند مدت خواناتر می شود.
برای معامله گری که با سرمایه پراپ کار می کند، این انتخاب اهمیت بیشتری دارد. در حساب های پراپ محدودیت دراودان روزانه و کلی وجود دارد و نموداری که سیگنال های کاذب زیادی تولید کند، به طور مستقیم به این محدودیت ها فشار می آورد. اگر با مفهوم پراپ تریدینگ و قوانین آن آشنا نیستید، بهتر است قبل از انتخاب حساب، آن را مطالعه کنید.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

نمودار های زمان محور؛ پرکاربرد ترین ها

این خانواده شامل نمودار هایی است که با گذشت زمان جلو می روند و نقطه شروع یادگیری تحلیل تکنیکال هستند.

نمودار خطی (Line Chart)

نمودار خطی فقط قیمت بسته شدن هر بازه را با یک خط به هم وصل می کند و سه قیمت دیگر را کنار می گذارد. نتیجه، ساده ترین و کم نویز ترین تصویر از روند است.
این سادگی در چند موقعیت مزیت است: مشاهده روند بلند مدت بدون حواس پرتی، مقایسه چند دارایی روی یک نمودار، و رسم خط روند یا سطوح حمایت و مقاومت بر اساس قیمت های بسته شدن. برای معامله گر تازه کار هم نقطه شروع خوبی برای درک مفهوم روند است.
محدودیت آن روشن است: هیچ اطلاعی از نوسان داخل بازه، قدرت خریداران و فروشندگان یا سایه های قیمت نمی دهد. استراتژی هایی که به الگوهای کندلی یا قیمت باز شدن نیاز دارند، روی نمودار خطی قابل اجرا نیستند.

نمودار میله ای یا OHLC (Bar Chart)

نمودار میله ای هر بازه را با یک خط عمودی نشان می دهد که بالای آن High و پایین آن Low است. یک خط افقی کوچک در سمت چپ، قیمت باز شدن و خط افقی سمت راست، قیمت بسته شدن را مشخص می کند. طول میله، میزان نوسان همان بازه را نشان می دهد.
از نظر داده، نمودار میله ای و شمعی هیچ تفاوتی ندارند؛ هر دو چهار قیمت کامل را نمایش می دهند. تفاوت در خوانایی است. میله ها باریک تر هستند و وقتی تعداد زیادی بازه روی صفحه باشد، نمودار شلوغ نمی شود. به همین دلیل برخی معامله گران باسابقه، مخصوصاً در بازار سهام آمریکا، همچنان آن را ترجیح می دهند. برای اکثر معامله گران فارکس اما تشخیص سریع جهت حرکت روی میله ها دشوار تر از شمع های رنگی است.

نمودار شمعی ژاپنی (Candlestick)

نمودار شمعی همان چهار قیمت را با یک شکل خواناتر نشان می دهد و به همین دلیل پرکاربرد ترین نمودار در فارکس، کریپتو و بورس است. هر شمع دو بخش دارد: بدنه (Body) که فاصله بین قیمت باز و بسته شدن است، و سایه یا فیتیله (Shadow / Wick) که تا بالاترین و پایین ترین قیمت کشیده می شود. اگر قیمت بسته شدن بالاتر از باز شدن باشد، شمع صعودی و معمولاً سبز یا سفید است؛ در حالت مخالف، نزولی و قرمز یا سیاه.
مزیت اصلی شمع نسبت به میله، خوانایی احساسات بازار در یک نگاه است. بدنه بزرگ نشان دهنده غلبه یک طرف، بدنه کوچک با سایه های بلند نشان دهنده بلاتکلیفی، و شمعی که قیمت باز و بسته شدنش تقریباً برابر است، کندل دوجی (Doji) نامیده می شود. درباره معنای سایه کندل و شرایطی که کندل دوجی اهمیت پیدا می کند، مقالات جداگانه ای وجود دارد.
ترکیب چند شمع کنار هم الگوهای کندلی می سازد که پایه پرایس اکشن هستند. کندل شناسی در فارکس موضوع مستقلی است و در این مقاله به آن نمی پردازیم؛ نکته مهم برای انتخاب نمودار این است که این الگوها فقط روی شمع های استاندارد معتبر هستند و روی هیکن آشی یا رنکو معنا ندارند.
درباره تاریخچه نمودار شمعی اختلاف وجود دارد. روایت رایج آن را به تاجر برنج ژاپنی، هوما، در قرن هجدهم نسبت می دهد؛ برخی منابع قرن هفدهم را ذکر می کنند و پژوهشگران تاریخ تحلیل تکنیکال معتقدند نمودار شمعی به شکل امروزی متأخر تر است. این اختلاف روی کاربرد نمودار تأثیری ندارد، اما ادعای قطعی درباره تاریخ آن دقیق نیست.

هالوچارت (Hollow Candles)

هالوچارت یا شمع توخالی، نسخه ای از نمودار شمعی است که دو اطلاع را همزمان با رنگ و پُر یا خالی بودن بدنه نشان می دهد. رنگ بدنه به این بستگی دارد که قیمت بسته شدن فعلی بالاتر یا پایین تر از بسته شدن شمع قبلی است؛ پُر یا خالی بودن بدنه به این بستگی دارد که قیمت بسته شدن بالاتر یا پایین تر از قیمت باز شدن همان شمع است.
نتیجه چهار حالت است: شمع خالی سبز (صعودی نسبت به هر دو مرجع)، شمع پُر قرمز (نزولی نسبت به هر دو)، شمع خالی قرمز (بالاتر از باز شدن خود، اما پایین تر از بسته شدن قبلی) و شمع پُر سبز (پایین تر از باز شدن خود، اما بالاتر از بسته شدن قبلی). دو حالت آخر معمولاً در نمودار شمعی معمولی دیده نمی شوند و اطلاعات اضافه ای درباره ادامه یا ضعف حرکت می دهند. برای کسی که به نمودار شمعی عادت دارد، خواندن هالوچارت نیاز به تمرین دارد.

هیکن آشی (Heikin Ashi)

هیکن آشی ظاهر شمع دارد، اما قیمت های آن واقعی نیستند. هر کندل هیکن آشی از میانگین قیمت های فعلی و کندل قبلی محاسبه می شود و به همین دلیل نمودار هموار تر است و روند ها با سلسله ای از کندل های هم رنگ نمایش داده می شوند. کاربرد اصلی آن تشخیص قدرت روند و فیلتر کردن نویز است، نه تعیین نقطه دقیق ورود و خروج.
فرمول محاسبه هر کندل هیکن آشی (HA) به این صورت است:

• HA Close = (Open + High + Low + Close) ÷ ۴ (میانگین چهار قیمت واقعی کندل فعلی)
• HA Open = (HA Open قبلی + HA Close قبلی) ÷ ۲ (نقطه میانی کندل هیکن آشی قبلی)
• HA High = بیشترین مقدار بین High واقعی، HA Open و HA Close
• HA Low = کمترین مقدار بین Low واقعی، HA Open و HA Close

مثال فرضی: فرض کنید در جفت ارز EUR/USD، کندل هیکن آشی قبلی با HA Open برابر ۱٫۰۸۵۰ و HA Close برابر ۱٫۰۸۷۰ بسته شده است. کندل واقعی فعلی این مقادیر را دارد: Open = ۱٫۰۸۷۲، High = ۱٫۰۸۹۵، Low = ۱٫۰۸۶۵، Close = ۱٫۰۸۹۰.

• HA Open جدید = (۱٫۰۸۵۰ + ۱٫۰۸۷۰) ÷ ۲ = ۱٫۰۸۶۰
• HA Close جدید = (۱٫۰۸۷۲ + ۱٫۰۸۹۵ + ۱٫۰۸۶۵ + ۱٫۰۸۹۰) ÷ ۴ = ۱٫۰۸۸۰۵
• HA High = بیشترین بین ۱٫۰۸۹۵، ۱٫۰۸۶۰ و ۱٫۰۸۸۰۵ = ۱٫۰۸۹۵
• HA Low = کمترین بین ۱٫۰۸۶۵، ۱٫۰۸۶۰ و ۱٫۰۸۸۰۵ = ۱٫۰۸۶۰

به عدد HA Low توجه کنید: ۱٫۰۸۶۰ در حالی که کمترین قیمت واقعی بازار ۱٫۰۸۶۵ بوده است. کندل هیکن آشی سطحی را نشان می دهد که قیمت هرگز به آن نرسیده است. این دقیقاً همان دلیلی است که نباید حد ضرر یا حد سود را بر اساس سطوح هیکن آشی تعیین کرد. برای تصمیم های قیمتی، نمودار شمعی استاندارد را در پنجره دوم باز نگه دارید.
نحوه خواندن آن نسبتاً ساده است. کندل های بلند و هم رنگ بدون سایه در جهت مخالف، نشان دهنده روند پرقدرت هستند؛ کوچک شدن بدنه ها و ظاهر شدن سایه در هر دو طرف، نشانه ضعف روند یا احتمال بازگشت است. دو محدودیت باید در ذهن باشد: اول، به دلیل میانگین گیری، سیگنال ها با تأخیر ظاهر می شوند و در بازگشت های سریع می توانند دیر باشند. دوم، الگوهای کندلی سنتی مانند دوجی یا چکش روی هیکن آشی تعریف نشده اند و تفسیر آن ها به شکل کندل عادی خطاست.

نمودار های خطی مشتق: ناحیه ای، HLC Area، خط مبنا و پله ای

چند نمودار دیگر در پلتفرم هایی مانند تریدینگ ویو وجود دارد که همه از نمودار خطی مشتق شده اند و بیشتر برای نمایش تا تحلیل معاملاتی به کار می روند:

• نمودار ناحیه ای (Area): همان نمودار خطی است که زیر خط رنگ شده است؛ برای ارائه های تصویری و مقایسه بصری.
• HLC Area: سه قیمت High، Low و Close را با یک نوار نمایش می دهد و قیمت باز شدن را کنار می گذارد. تصویری از دامنه نوسان می دهد بدون شلوغی شمع ها.
• خط مبنا (Baseline): قیمت را نسبت به یک سطح مرجع نشان می دهد؛ بالای سطح یک رنگ و زیر آن رنگ دیگر. برای دیدن اینکه دارایی نسبت به قیمت خرید یا یک سطح کلیدی کجاست کاربرد دارد.
• خط پله ای (Step Line): به جای اتصال مورب، تغییرات را با پله های افقی و عمودی نشان می دهد و برای داده هایی که به صورت گسسته تغییر می کنند مناسب تر است.

هیچ کدام از این نمودار ها اطلاعات جدیدی نسبت به OHLC ندارند؛ فقط شکل نمایش را تغییر می دهند.

نمودار های قیمت محور (بی زمان)؛ حذف نویز به قیمت تأخیر

نمودار های قیمت محور، زمان را از معادله حذف می کنند و فقط زمانی عنصر جدید رسم می کنند که قیمت مقدار معینی حرکت کرده باشد. نتیجه، نمودار هایی با روند تمیز تر و سطوح حمایت و مقاومت واضح تر است. هزینه این تمیزی، تأخیر در سیگنال و از دست دادن اطلاعات درباره زمان و بخشی از نوسان است.

منطق مشترک: چه چیزی جای زمان را می گیرد؟

در تمام این نمودار ها، یک پارامتر آستانه تعریف می شود: اندازه جعبه (Box Size) یا مقدار بازگشت (Reversal Amount). این آستانه به سه شکل قابل تعیین است: مقدار ثابت (مثلاً ۱۰ پیپ یا ۵ دلار)، درصد قیمت، یا مقدار متغیر بر اساس اندیکاتور ATR (Average True Range) که با نوسان بازار تغییر می کند و به طور پیش فرض روی ۱۴ دوره محاسبه می شود.
انتخاب این آستانه مهم ترین تصمیم در استفاده از نمودار های قیمت محور است. آستانه کوچک تر، عناصر بیشتری تولید می کند و به نویز نزدیک می شود؛ آستانه بزرگ تر نمودار را هموار می کند، اما تغییر روند را با تأخیر بیشتری نشان می دهد. آستانه ثابتی که برای نماد طلا مناسب است، برای EUR/USD کاملاً بی معنا خواهد بود. برای درک بهتر رابطه این آستانه با دامنه حرکت بازار، مطالعه مقاله نوسان در فارکس مفید است.
یک محدودیت فنی هم وجود دارد: در تریدینگ ویو، نمودار های رنکو، لاین بریک، کاگی و نقطه و شکل روی بازه های تیک محور کار نمی کنند و همچنان از داده کندل های زمانی زیرین برای محاسبه استفاده می کنند. این یعنی «تایم فریم» انتخابی روی این نمودار ها فقط دقت داده ورودی را تعیین می کند، نه فاصله بین عناصر.

نمودار رنکو (Renko)

رنکو نمودار را با آجر هایی به اندازه ثابت می سازد. نام آن از واژه ژاپنی «رنگا» به معنای آجر گرفته شده است. هر آجر با زاویه ۴۵ درجه نسبت به آجر قبلی قرار می گیرد و آجر ها هرگز کنار هم در یک سطح رسم نمی شوند. آجر صعودی معمولاً سبز و آجر نزولی قرمز است.
قاعده ساخت، نامتقارن است و همین موضوع بیشتر از هر چیز باعث برداشت نادرست می شود. آجر جدید در جهت روند وقتی رسم می شود که قیمت به اندازه یک آجر از لبه آجر قبلی عبور کند. اما آجر در جهت مخالف فقط وقتی رسم می شود که قیمت به اندازه دو آجر از لبه آجر قبلی برگردد. به همین دلیل، رنکو در جهت روند حساس و در جهت بازگشت محتاط است.
مثال فرضی: در EUR/USD اندازه آجر را ۱۰ پیپ تعیین کرده اید و آخرین آجر سبز از ۱٫۰۸۰۰ تا ۱٫۰۸۱۰ رسم شده است.

• آجر سبز بعدی وقتی رسم می شود که قیمت به ۱٫۰۸۲۰ برسد (۱۰ پیپ بالای لبه بالایی).
• آجر قرمز وقتی رسم می شود که قیمت به ۱٫۰۷۹۰ برسد (۱۰ پیپ زیر لبه پایینی، یعنی ۲۰ پیپ زیر لبه بالایی). این آجر قرمز از ۱٫۰۸۰۰ تا ۱٫۰۷۹۰ کشیده می شود.
• اگر قیمت بین ۱٫۰۷۹۰ و ۱٫۰۸۲۰ نوسان کند، هیچ آجر جدیدی رسم نمی شود؛ حتی اگر این نوسان چند ساعت طول بکشد.

این ویژگی رنکو را برای تشخیص روند و رسم حمایت و مقاومت مناسب می کند، اما دو ریسک دارد. اول، هنگام گپ یا حرکت های ناگهانی، پلتفرم چند آجر را پشت سر هم با قیمتی رسم می کند که هیچ معامله ای در آن انجام نشده و ورود در آن سطوح عملاً ممکن نبوده است. دوم، رنکو در بازنگری تاریخی همیشه تمیز تر از آن چیزی به نظر می رسد که در زمان واقعی بود، چون آجر بازگشتی تنها پس از حرکت دو آجری تأیید می شود و معامله گر در لحظه، آن حرکت را به شکل کندل های زمانی و با تردید تجربه می کند.

نمودار نقطه و شکل (Point and Figure)

نمودار نقطه و شکل (P&F) قدیمی ترین نمودار قیمت محور است و قیمت را با ستون هایی از X (افزایش) و O (کاهش) نشان می دهد. هر X یا O یک جعبه به اندازه مشخص است. تا زمانی که قیمت در جهت ستون فعلی حرکت کند، X یا O جدید به همان ستون اضافه می شود. ستون جدید با علامت مخالف فقط وقتی شروع می شود که قیمت به اندازه «مقدار بازگشت» در جهت مخالف حرکت کند. مقدار بازگشت معمولاً سه جعبه است و به همین دلیل به آن نمودار «سه جعبه ای بازگشت» هم می گویند.
مثال فرضی: اندازه جعبه ۱۰ پیپ و بازگشت ۳ جعبه. ستون X تا ۱٫۰۸۵۰ بالا رفته است. X جدید در ۱٫۰۸۶۰ اضافه می شود، اما ستون O فقط وقتی شروع می شود که قیمت به ۱٫۰۸۲۰ برسد (۳۰ پیپ پایین تر). در آن صورت سه O در ستون جدید رسم می شود.
مزیت P&F در سیگنال های شکست بسیار روشن است: وقتی یک ستون X از بالای ستون X قبلی عبور کند، شکست صعودی و وقتی ستون O از زیر ستون O قبلی عبور کند، شکست نزولی است. سطوح حمایت و مقاومت به شکل ردیف های افقی از X و O دیده می شوند. این نمودار بیشتر در تحلیل های میان مدت و بلند مدت کاربرد دارد و به دلیل فیلتر شدید، برای اسکالپ مناسب نیست.

نمودار کاگی (Kagi)

کاگی از خطوط عمودی تشکیل شده که تا زمان ادامه حرکت در یک جهت کشیده می شوند و با خط افقی کوتاهی به هم متصل می شوند. جهت خط فقط وقتی تغییر می کند که قیمت به اندازه مقدار بازگشت در جهت مخالف حرکت کند. خط افقی که قله را به خط بعدی وصل می کند «شانه» (Shoulder) و خط افقی در کف، «کمر» (Waist) نامیده می شود. طبق روایت استیو نیسون، این نمودار در اواخر قرن نوزدهم در ژاپن پدید آمده است.
ویژگی متمایز کاگی، ضخامت یا رنگ خط است که مستقل از جهت حرکت تعیین می شود:

• خط یانگ (Yang): ضخیم یا سبز؛ زمانی شکل می گیرد که قیمت از شانه (قله) قبلی بالاتر برود.
• خط یین (Yin): نازک یا قرمز؛ زمانی شکل می گیرد که قیمت از کمر (کف) قبلی پایین تر برود.

در برخی منابع فارسی این دو اصطلاح جابه جا معرفی شده اند؛ تعریف درست، مطابق آنچه در ChartSchool وب سایت StockCharts و کتاب Beyond Candlesticks آمده، همین است که خط ضخیم یانگ و خط نازک یین است. تغییر خط از یین به یانگ به طور کلاسیک سیگنال خرید و برعکس آن سیگنال فروش در نظر گرفته می شود. تغییر پی در پی و سریع ضخامت خط معمولاً نشان می دهد بازار در محدوده رنج است و سیگنال ها اعتبار کمتری دارند.

نمودار لاین بریک (Three Line Break)

لاین بریک از بلوک های سبز و قرمز شبیه شمع های بدون سایه تشکیل شده و فقط بر اساس قیمت بسته شدن رسم می شود. بلوک جدید در جهت روند وقتی رسم می شود که قیمت بسته شدن از بالاترین سطح بلوک قبلی بالاتر برود. بلوک مخالف فقط وقتی رسم می شود که قیمت بسته شدن از پایین ترین سطح «سه بلوک قبلی» پایین تر برود. عدد سه پیش فرض رایج است و در پلتفرم قابل تغییر است؛ عدد بزرگ تر، فیلتر شدید تر و تأخیر بیشتر ایجاد می کند.
این نمودار بین رنکو و کاگی قرار می گیرد: از رنکو اطلاعات بیشتری درباره اندازه حرکت می دهد (بلوک ها اندازه ثابت ندارند) و از کاگی خواناتر است. بلوک های کوتاه و پی در پی نشان دهنده بازار رنج هستند و ظاهر شدن یک بلوک بلند با رنگ مخالف، معمولاً اولین نشانه تغییر روند است.

نمودار رنج بار (Range Bar)

رنج بار شبیه نمودار شمعی است، با این تفاوت که هر میله دقیقاً به اندازه یک دامنه (Range) از پیش تعیین شده، مثلاً ۱۵ پیپ، از High تا Low کشیده می شود و بعد میله بعدی شروع می شود. زمان در آن نقشی ندارد: در بازار پرنوسان در چند دقیقه چند میله شکل می گیرد و در بازار آرام، یک میله می تواند ساعت ها باز بماند.
تفاوت رنج بار با رنکو در دو نکته است: رنج بار می تواند سایه و بدنه با اندازه های مختلف داشته باشد، بنابراین قیمت باز و بسته شدن واقعی را حفظ می کند؛ و قاعده بازگشت نامتقارن رنکو را ندارد. به همین دلیل برای معامله گران کوتاه مدت که می خواهند نویز بازار های پرنوسان مانند کریپتو را کاهش دهند اما اطلاعات قیمتی را از دست ندهند، جایگزین قابل بررسی برای رنکو است. انتخاب عدد رنج به نوسان نماد بستگی دارد و عدد نامناسب یا نمودار را پر از نویز می کند یا بیش از حد کند.

مقایسه رنکو، نقطه و شکل، کاگی، لاین بریک و رنج بار

جدول زیر پنج نمودار قیمت محور را از نظر پارامتر اصلی، قاعده بازگشت و کاربرد مقایسه می کند:

نقطه مشترک همه آن ها این است که در بازار رنج و کم نوسان، سیگنال های متناقض و متعدد تولید می کنند. این نمودار ها برای بازار روند دار طراحی شده اند.

نمودار های حجم محور؛ وقتی حجم وارد شکل نمودار می شود

در نمودار های معمولی، حجم معاملات در یک پنجره جداگانه زیر قیمت نمایش داده می شود. نمودار های حجم محور این جدایی را حذف می کنند و حجم را در خود ساختار نمودار نشان می دهند. این خانواده در فارکس خرد کاربرد محدود تری دارد، چون بروکر ها معمولاً فقط حجم تیک (تعداد تغییرات قیمت) را ارائه می کنند، نه حجم واقعی معاملات. در بازار آتی و بخشی از کریپتو، این نمودار ها اطلاعات معناداری اضافه می کنند.

شمع های حجمی (Volume Candles)

در این نمودار، پهنای هر شمع با حجم معاملات همان بازه متناسب است. شمع پهن یعنی حجم زیاد و شمع باریک یعنی حجم کم. مزیت آن این است که شکست هایی که با حجم کم اتفاق افتاده اند، در یک نگاه از شکست های پرحجم متمایز می شوند.

فوت پرینت، TPO و پروفایل حجم جلسه

سه نمودار پیشرفته تر در پلتفرم های حرفه ای وجود دارد که بیشتر توسط معامله گران اردر فلو (Order Flow) استفاده می شوند:

• فوت پرینت (Volume Footprint): داخل هر کندل، حجم خرید و فروش را در هر سطح قیمتی نشان می دهد. معامله گر می بیند در کدام سطح داخل کندل، بیشترین معامله انجام شده است.
• TPO (Time Price Opportunity): نشان می دهد قیمت در هر سطح چه مدت زمانی معامله شده است و «ناحیه ارزش» بازار را مشخص می کند.
• پروفایل حجم جلسه (Session Volume Profile): توزیع حجم را در سطوح قیمتی هر جلسه معاملاتی به شکل هیستوگرام افقی نشان می دهد.

این ابزار ها منحنی یادگیری بالایی دارند و به داده حجم واقعی نیاز دارند. برای معامله گر فارکس که با متاتریدر کار می کند، معمولاً در دسترس نیستند یا با داده تیک محدود، اعتبار کمتری دارند. آشنایی با آن ها لازم است؛ اما نقطه شروع مناسبی برای یادگیری نمودار خوانی نیستند.

کدام نمودار برای شما مناسب است؟

پاسخ به این سؤال به دو چیز بستگی دارد: سبک معاملاتی (چقدر معامله را باز نگه می دارید) و روش تحلیل (پرایس اکشن، اندیکاتوری، الگوهای کلاسیک یا سیستم مکانیکی). برای اکثر معامله گران، پاسخ عملی این است: نمودار شمعی به عنوان نمودار اصلی و در صورت نیاز، یک نمودار بی زمان به عنوان فیلتر روند.

انتخاب بر اساس سبک معاملاتی

جدول زیر یک نقطه شروع است، نه قاعده قطعی. هر سبک را می توان با نمودار های دیگر هم اجرا کرد، اما ترکیب های زیر بین معامله گران رایج تر است:

تفاوت این سبک ها فقط در تایم فریم نیست؛ در تعداد معاملات، اندازه حد ضرر و فشار روانی هم متفاوت اند. مقاله مقایسه اسکالپ با سوئینگ تریدینگ این تفاوت ها را با جزئیات بررسی می کند.

انتخاب بر اساس روش تحلیل

• پرایس اکشن و الگوهای کندلی: فقط نمودار شمعی استاندارد. الگوهای کندلی روی هیچ نمودار دیگری تعریف نشده اند.
• استراتژی های اندیکاتوری: شمعی یا میله ای. توجه کنید که اعمال اندیکاتور روی هیکن آشی یا رنکو، اندیکاتور را با قیمت های غیرواقعی محاسبه می کند و نتایج آن با نمودار عادی متفاوت خواهد بود.
• الگوهای کلاسیک (مثلث، سر و شانه، کانال): روی شمعی، خطی و حتی کاگی و P&F قابل تشخیص هستند. نمودار خطی گاهی الگوها را واضح تر از شمعی نشان می دهد، چون سایه ها حذف شده اند.
• سیستم های مکانیکی و روند گیری: رنکو، لاین بریک و کاگی به دلیل قواعد روشن، برای تبدیل به قانون های قابل بک تست مناسب تر هستند.

ترکیب نمودار ها: یک نمودار اصلی، یک فیلتر

سناریوی نمونه: یک معامله گر سوئینگ در تایم فریم چهار ساعته EUR/USD معامله می کند. نمودار شمعی را برای پیدا کردن سطح ورود و تعیین حد ضرر استفاده می کند. در پنجره دوم، هیکن آشی روزانه را باز کرده است و فقط زمانی وارد معامله خرید می شود که کندل های هیکن آشی روزانه سبز و بدون سایه پایینی باشند. رنکو با آجر بر اساس ATR را برای پیدا کردن سطوح حمایت و مقاومتی که در نمودار شمعی زیر نوسان پنهان شده اند به کار می برد.
در این سناریو، هر نمودار یک کار می کند و هیچ تصمیم قیمتی روی نمودار غیرواقعی گرفته نمی شود. این روش تضمینی برای سود نیست؛ اما احتمال معامله در خلاف روند اصلی را کاهش می دهد. اگر با روش کار با چند تایم فریم آشنا نیستید، مقاله تحلیل مولتی تایم فریم نقطه شروع مناسبی است.

چرا «بهترین نمودار» وجود ندارد و شمعی پیش فرض منطقی است

هر نمودار بخشی از داده را حذف می کند و همان حذف، مزیت و عیب آن است. نمودار شمعی پیش فرض منطقی است، نه به این دلیل که کامل ترین است، بلکه به این دلیل که تمام چهار قیمت را بدون تغییر نشان می دهد، بیشترین منابع آموزشی درباره آن نوشته شده و در تمام پلتفرم ها موجود است. معامله گری که یک نمودار را عمیق یاد گرفته باشد، معمولاً نتیجه بهتری از کسی می گیرد که مرتب بین نمودار ها جابه جا می شود.
اگر قصد دارید در یک چالش پراپ شرکت کنید، این نکته اهمیت بیشتری پیدا می کند. چالش زمان محدود و قوانین دراودان مشخص دارد و تغییر نمودار در میانه چالش، به معنای تغییر استراتژی است. توصیه رایج این است که با همان نموداری وارد چالش شوید که در بک تست و حساب دمو با آن کار کرده اید. برای آشنایی با قوانین و ساختار این چالش ها، مقاله چالش پراپ چیست را مطالعه کنید.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

تنظیمات نمایشی که خواندن نمودار را تغییر می دهند

نوع نمودار تنها عاملی نیست که تصویر قیمت را شکل می دهد. سه تنظیم دیگر می توانند همان داده را کاملاً متفاوت نشان دهند.

مقیاس حسابی در برابر مقیاس لگاریتمی

در مقیاس حسابی (خطی)، فاصله های محور عمودی بر اساس تفاوت مطلق قیمت است: فاصله ۱۰ تا ۲۰ دلار با فاصله ۲۰ تا ۳۰ دلار برابر است. در مقیاس لگاریتمی، فاصله ها بر اساس درصد تغییر است: فاصله ۱۰ تا ۲۰ دلار (۱۰۰ درصد رشد) با فاصله ۲۰ تا ۴۰ دلار (۱۰۰ درصد رشد) برابر است.
برای نمودار هایی که قیمت در آن ها چند برابر شده، مثلاً نمودار بلند مدت بیت کوین یا سهام رشدی، مقیاس لگاریتمی ضروری است؛ در غیر این صورت حرکت های بزرگ گذشته تقریباً ناپدید می شوند و خطوط روند بلند مدت درست رسم نمی شوند. در تایم فریم های کوتاه که قیمت در دامنه محدودی حرکت می کند، تفاوت دو مقیاس ناچیز است و مقیاس حسابی خواناتر است.

نمودار تعدیل شده و تعدیل نشده

این تنظیم بیشتر به بازار سهام مربوط است. وقتی شرکتی افزایش سرمایه می دهد یا سود نقدی تقسیم می کند، قیمت سهم بدون اینکه معامله ای در آن سطح انجام شود پایین می آید و در نمودار شکاف ایجاد می شود. نمودار تعدیل شده این اثر را از داده تاریخی حذف می کند تا نمودار پیوسته بماند و اندیکاتور ها درست محاسبه شوند. برای تحلیل تکنیکال سهام، معمولاً نمودار تعدیل شده استفاده می شود. در فارکس و کریپتو این مفهوم کاربرد ندارد.

تایم فریم

در نمودار های زمان محور، تایم فریم تعیین می کند هر شمع چه بازه ای را خلاصه می کند. تایم فریم بالاتر نویز کمتر و سیگنال کمتر، تایم فریم پایین تر جزئیات بیشتر و سیگنال کاذب بیشتر دارد. انتخاب تایم فریم باید با سبک معاملاتی و مدت زمانی که می توانید پشت نمودار باشید هماهنگ باشد. برای نمودار های قیمت محور، این تنظیم فقط دقت داده ورودی را تعیین می کند و روی فاصله عناصر تأثیر مستقیم ندارد.

تغییر نوع نمودار در پلتفرم ها

دسترسی به انواع نمودار بین پلتفرم ها تفاوت زیادی دارد و این تفاوت گاهی تعیین کننده است.

تریدینگ ویو

تریدینگ ویو کامل ترین مجموعه نمودار را در میان پلتفرم های رایج دارد. نوع نمودار از منوی بالای صفحه (کنار انتخاب تایم فریم) تغییر می کند و شامل نمودار های زمان محور (شمعی، هالو، میله ای، خطی، ناحیه ای، خط مبنا، هیکن آشی)، قیمت محور (رنکو، لاین بریک، کاگی، نقطه و شکل، رنج) و در پلن های بالاتر، نمودار های حجم محور (فوت پرینت، TPO، پروفایل حجم) است. پارامتر های رنکو و نمودار های مشابه از تنظیمات نمودار (Chart Settings) قابل تغییر است و می توان بین مقدار ثابت و ATR انتخاب کرد. دسترسی به برخی نمودار ها و بازه ها به پلن اشتراک بستگی دارد و بهتر است وضعیت فعلی آن را در صفحه قیمت گذاری تریدینگ ویو بررسی کنید.

متاتریدر ۴ و ۵

متاتریدر به صورت پیش فرض فقط سه نوع نمودار دارد: میله ای، شمعی و خطی. برای رنکو، هیکن آشی یا رنج بار باید از اندیکاتور های سفارشی یا اسکریپت هایی استفاده کرد که نمودار را به صورت جداگانه می سازند. این راه حل ها کار می کنند، اما دقت آن ها به کیفیت اسکریپت بستگی دارد و بین معامله گران مختلف یکسان نیست. اگر اجرای معامله در متاتریدر انجام می شود و تحلیل در تریدینگ ویو، اتصال حساب بروکر به تریدینگ ویو می تواند این دو را یکپارچه کند؛ البته این امکان به بروکر بستگی دارد.

پلتفرم های دیگر

سی تریدر و برخی پلتفرم های اختصاصی بروکر ها، بخشی از نمودار های قیمت محور مانند رنکو و رنج بار را به صورت داخلی ارائه می کنند. فهرست دقیق نمودار های هر پلتفرم را باید در مستندات همان پلتفرم بررسی کرد، چون این فهرست با به روزرسانی ها تغییر می کند.

اشتباهات رایج در استفاده از انواع نمودار

بیشتر مشکلات معامله گران با نمودار های غیرشمعی از این چند اشتباه سرچشمه می گیرد:
تعیین حد ضرر روی هیکن آشی یا رنکو. این نمودار ها قیمت واقعی را نشان نمی دهند. حد ضرری که روی کف کندل هیکن آشی گذاشته شده، ممکن است در سطحی باشد که بازار هرگز به آن نرسیده یا از آن عبور کرده است. تصمیم های قیمتی همیشه باید روی نمودار شمعی یا میله ای گرفته شود.
اعتماد به تمیزی رنکو در بک تست. روند های رنکو در بازنگری تاریخی بسیار واضح به نظر می رسند، چون آجر بازگشتی با تأخیر دو آجری تأیید می شود. در زمان واقعی، معامله گر آن دو آجر را به شکل حرکت خلاف جهت و همراه با تردید تجربه می کند. اگر استراتژی خود را با نمودار بی زمان بک تست می کنید، نتیجه را با فوروارد تست روی حساب دمو تأیید کنید.
استفاده از یک اندازه آجر برای همه نماد ها. آجر ۱۰ پیپی برای EUR/USD قابل قبول و برای طلا بی معناست. اندازه آجر یا رنج باید با نوسان همان نماد تنظیم شود؛ استفاده از ATR این کار را خودکار می کند.
تغییر مداوم نمودار. جابه جا شدن بین چند نمودار در یک جلسه معاملاتی، به این امید که یکی از آن ها سیگنال تأیید بدهد، شکل پنهانی از توجیه معامله بد است. نمودار اصلی باید قبل از شروع جلسه مشخص باشد.
نادیده گرفتن گپ و شکاف در نمودار های بی زمان. آجر هایی که هنگام گپ یا خبر رسم می شوند، سطوحی را نشان می دهند که معامله در آن ها ممکن نبوده است. هنگام تحلیل این سطوح، نمودار شمعی همان بازه را بررسی کنید.
اعمال الگوهای کندلی روی هیکن آشی. دوجی یا چکش روی هیکن آشی هیچ معنای کلاسیکی ندارد، چون قیمت های باز و بسته شدن آن میانگین هستند. کوچک شدن بدنه هیکن آشی نشانه ضعف روند است، نه یک الگوی بازگشتی قابل معامله.
در محیط چالش پراپ، هزینه این اشتباهات به دلیل محدودیت دراودان بیشتر است. برای فهرست کامل تری از خطاهای پرتکرار در این محیط، مقاله اشتباهات رایج در چالش پراپ را ببینید.

سوالات متداول

تفاوت اصلی نمودار خطی، میله ای و شمعی چیست؟
نمودار خطی فقط قیمت بسته شدن را نشان می دهد. نمودار میله ای و شمعی هر دو چهار قیمت OHLC را نمایش می دهند و تفاوت آن ها فقط در شکل است: شمعی بدنه رنگی دارد و جهت حرکت را سریع تر نشان می دهد، میله ای باریک تر است و در نمودار های شلوغ خواناتر است.
کدام نمودار برای تحلیل تکنیکال بهتر است؟
نمودار واحدی که برای همه بهترین باشد وجود ندارد. نمودار شمعی به دلیل نمایش کامل چهار قیمت، در دسترس بودن در تمام پلتفرم ها و حجم منابع آموزشی، پیش فرض منطقی برای اکثر معامله گران است. نمودار های بی زمان مانند رنکو و هیکن آشی به عنوان فیلتر روند کنار آن کاربرد دارند، نه جایگزین آن.
کدام نمودار برای تازه کار ها مناسب تر است؟
شروع با نمودار خطی برای درک مفهوم روند و سطوح، و سپس تمرکز کامل روی نمودار شمعی. نمودار های قیمت محور بعد از تسلط بر کندل خوانی معنا پیدا می کنند.
آیا الگوهای کندلی روی هیکن آشی معتبر هستند؟
خیر. قیمت های باز و بسته شدن هیکن آشی میانگین چند قیمت هستند و شکل کندل ها با کندل واقعی متفاوت است. الگوهای کندلی فقط روی نمودار شمعی استاندارد تعریف شده اند.
نمودار رنکو تایم فریم دارد؟
به معنای معمول خیر. آجر رنکو با حرکت قیمت رسم می شود، نه با گذشت زمان. تایم فریمی که در پلتفرم انتخاب می کنید فقط تعیین می کند داده خام محاسبه از کندل های چند دقیقه ای گرفته شود و روی فاصله آجر ها تأثیر مستقیم ندارد.
فرق رنج بار و رنکو چیست؟
رنج بار قیمت باز و بسته شدن واقعی هر میله را حفظ می کند و می تواند سایه داشته باشد؛ رنکو فقط لبه های آجر را نشان می دهد. رنکو برای رسم آجر مخالف به حرکت دو آجری نیاز دارد، اما رنج بار قاعده نامتقارنی ندارد.
مقیاس لگاریتمی چه زمانی لازم است؟
وقتی قیمت در بازه مورد بررسی چند برابر شده است، مانند نمودار های بلند مدت کریپتو یا سهام رشدی. در تایم فریم های کوتاه و دامنه های محدود، تفاوت دو مقیاس ناچیز است.

جمع بندی

مسیر عملی برای انتخاب نمودار سه مرحله دارد. نمودار خطی را برای درک روند و رسم سطوح اصلی به کار بگیرید. نمودار شمعی را به عنوان نمودار اصلی انتخاب کنید و تمام تصمیم های قیمتی، از ورود تا حد ضرر، را روی آن بگیرید. بعد از تسلط بر کندل خوانی، یک نمودار بی زمان مانند هیکن آشی یا رنکو را فقط به عنوان فیلتر روند در پنجره دوم اضافه کنید و پارامتر آن را با نوسان همان نماد تنظیم کنید.
هر نمودار بخشی از واقعیت بازار را حذف می کند تا بخش دیگری روشن تر دیده شود. دانستن اینکه نمودار فعلی چه چیزی را از شما پنهان کرده، مهم تر از تعداد نمودار هایی است که می شناسید.