اوردر بوک (Order Book) چیست؟

در این مقاله یاد می گیرید هر ستون و رنگ در اوردر بوک چه معنایی دارد، سفارش شما بعد از ثبت دقیقاً کجا می رود، چگونه از عمق و اسپرد برای تصمیم گیری استفاده کنید و چرا یک دیوار بزرگ خرید همیشه به معنای حمایت نیست. تمام توضیحات با یک مثال عددی ثابت دنبال می شود تا بتوانید همان الگو را روی اوردر بوک واقعی صرافی خودتان پیاده کنید.

اوردر بوک به زبان ساده

اوردر بوک (Order Book) فهرست زنده تمام سفارش های خرید و فروشی است که ثبت شده اند اما هنوز اجرا نشده اند. این فهرست بر اساس قیمت مرتب می شود و توسط صرافی یا بورس نگهداری می شود.
در فارسی به آن دفتر سفارش، دفتر سفارشات یا دفترچه سفارشات هم می گویند و در بورس تهران با عنوان «عمق مظنه» یا «عمق بازار» شناخته می شود. همه این عبارت ها به یک مفهوم اشاره دارند.
نکته کلیدی این است که اوردر بوک فقط سفارش های معلق را نشان می دهد. سفارشی که بلافاصله اجرا شود، هرگز در اوردر بوک دیده نمی شود؛ مستقیماً به تاریخچه معاملات می رود. پس اوردر بوک تصویری از «نیت» بازار است، نه از معاملات انجام شده.
برای درک بهتر نقش صرافی در این فرایند، مقاله نقش صرافی در انجام معامله را بخوانید.

اجزای اوردر بوک؛ هر ستون و رنگ چه می گوید

یک اوردر بوک استاندارد از دو سمت تشکیل شده است: سمت خرید که معمولاً سبز است و سمت فروش که معمولاً قرمز است. بین این دو سمت، آخرین قیمت معامله نمایش داده می شود.
در ادامه از یک مثال فرضی برای جفت ارز BTC/USDT استفاده می کنیم که در کل مقاله تکرار می شود. اعداد واقعی نیستند و فقط برای آموزش انتخاب شده اند.

Bid (خرید) و Ask (فروش)

Bid سفارش خرید است و Ask سفارش فروش. در بسیاری از متن های فارسی این دو برعکس نوشته می شوند، پس یک بار برای همیشه تفکیک کنید:

• Bid: قیمتی که خریدار حاضر است بپردازد. بالاترین Bid را «بهترین قیمت خرید» (Best Bid) می گویند. در مثال ما 60,020 است.
• Ask: قیمتی که فروشنده درخواست می کند. پایین ترین Ask را «بهترین قیمت فروش» (Best Ask) می گویند. در مثال ما 60,040 است.

یک ترفند ساده برای به خاطر سپردن: اگر بخواهید همین حالا بخرید، باید از Ask (فروشنده) بخرید و اگر بخواهید همین حالا بفروشید، به Bid (خریدار) می فروشید. یعنی قیمت خرید فوری شما همیشه بالاتر از قیمت فروش فوری شماست.
توضیح کامل تر این دو مفهوم در مقاله قیمت Bid و Ask آمده است.

ستون های قیمت، مقدار و کل

هر ردیف اوردر بوک سه عدد دارد:

• قیمت (Price): سطحی که سفارش در آن ثبت شده است.
• مقدار (Amount یا Size): حجم دارایی پایه در آن سطح. در مثال ما به بیت کوین.
• کل (Total): حاصل ضرب قیمت در مقدار، به ارز مظنه. در مثال ما به تتر.

برخی صرافی ها ستون Total را به صورت تجمعی نشان می دهند؛ یعنی مجموع حجم از بهترین قیمت تا آن سطح. اگر اعداد ستون کل به سمت پایین مدام بزرگ تر می شوند، تجمعی است. این تفاوت نمایش را حتماً در صرافی خودتان بررسی کنید، چون بر تفسیر عمق تأثیر دارد.

Last Price و تفاوت آن با Bid و Ask

Last Price قیمت آخرین معامله ای است که واقعاً انجام شده است و معمولاً در میانه اوردر بوک نمایش داده می شود. این عدد لزوماً قیمتی نیست که شما می توانید در آن معامله کنید.
فرض کنید آخرین معامله در 60,030 انجام شده باشد. شما نمی توانید در 60,030 بخرید؛ ارزان ترین فروشنده فعلی 60,040 می خواهد. و نمی توانید در 60,030 بفروشید؛ بالاترین خریدار فعلی 60,020 می دهد. قیمتی که در نمودار می بینید همین Last Price است و به همین دلیل گاهی با قیمت اجرای واقعی شما فاصله دارد.

اسپرد چیست و چگونه محاسبه می شود

اسپرد (Spread) فاصله بین بهترین قیمت فروش و بهترین قیمت خرید است:
اسپرد = Best Ask − Best Bid
در مثال ما: 60,040 − 60,020 = 20 تتر، که تقریباً 0.03 درصد قیمت است.
اسپرد در عمل هزینه پنهان معامله شماست. اگر همین الان با سفارش بازار بخرید و بلافاصله بفروشید، 20 تتر در هر بیت کوین از دست می دهید، حتی بدون احتساب کارمزد.
برای درک مقیاس، طبق داده های منتشر شده توسط CoinGlass، اسپرد بیت کوین در صرافی های بزرگی مانند بایننس معمولاً کمتر از 0.01 درصد است، در حالی که در آلت کوین های کوچک می تواند از 1 درصد هم فراتر برود. یعنی اختلاف صد برابری در هزینه ورود و خروج.
اسپرد ثابت نیست و در زمان نوسان شدید یا کم شدن نقدینگی باز می شود. درباره این موضوع در مقاله های اسپرد و واید شدن اسپرد در فارکس بیشتر بخوانید.

اوردر بوک چگونه کار می کند؟

سازوکار اوردر بوک بر سه اصل استوار است: تطبیق خودکار سفارش ها، اولویت قیمت و زمان، و تفاوت رفتار سفارش محدود با سفارش بازار. درک این سه اصل مشخص می کند سفارش شما بعد از ثبت دقیقاً چه سرنوشتی پیدا می کند.

موتور تطبیق و اولویت قیمت-زمان

موتور تطبیق (Matching Engine) نرم افزاری است که دائماً اوردر بوک را بررسی می کند و هر جا یک Bid و یک Ask با هم «تلاقی» کنند، معامله را انجام می دهد. تلاقی یعنی قیمت خرید مساوی یا بالاتر از قیمت فروش باشد.
وقتی چند سفارش در یک سطح قیمتی وجود دارد، ترتیب اجرا با قاعده اولویت قیمت-زمان (Price-Time Priority) تعیین می شود:

1. ابتدا بهترین قیمت اجرا می شود (بالاترین Bid یا پایین ترین Ask).
2. در قیمت مساوی، سفارشی که زودتر ثبت شده جلوتر است.

مثال فرضی: در سطح 60,020 دو سفارش خرید وجود دارد: سفارش A با 0.3 بیت کوین که ساعت 10:00:01 ثبت شده و سفارش B با 0.2 بیت کوین که ساعت 10:00:05 ثبت شده است. اگر یک سفارش فروش بازار به حجم 0.4 بیت کوین وارد شود، سفارش A کامل پر می شود و فقط 0.1 از سفارش B اجرا می شود. سفارش B با 0.1 باقی مانده در اوردر بوک می ماند. به این حالت اجرای جزئی (Partial Fill) می گویند.
این قاعده پاسخ یک سوال رایج را هم می دهد: چرا قیمت به سفارش محدود من رسید ولی اجرا نشد؟ چون سفارش های قدیمی تر در همان قیمت، جلوتر از شما در صف بودند و حجم طرف مقابل فقط برای آن ها کافی بود.
طبق مستندات آموزشی منتشر شده در دانشگاه برکلی، وقتی دو سفارش با قیمت های متفاوت تلاقی کنند (مثلاً Bid بالاتر از Ask)، معامله در قیمت سفارش قدیمی تر انجام می شود؛ یعنی سفارشی که از قبل در اوردر بوک «نشسته» بود.

سفارش Limit کجا می نشیند، سفارش Market چه می خورد

سفارش محدود (Limit Order) قیمتی مشخص دارد. اگر در آن قیمت طرف مقابل وجود نداشته باشد، سفارش وارد اوردر بوک می شود و منتظر می ماند. اوردر بوک تقریباً به طور کامل از همین سفارش های محدود ساخته شده است.
سفارش بازار (Market Order) قیمت ندارد؛ فقط می گوید «همین الان با هر قیمتی اجرا کن». این سفارش هرگز وارد اوردر بوک نمی شود، بلکه از سفارش های محدود موجود «می خورد» و آن ها را از دفتر حذف می کند.
به زبان ساده: سفارش محدود نقدینگی به اوردر بوک اضافه می کند و سفارش بازار نقدینگی از آن برمی دارد. به همین دلیل بسیاری از صرافی ها کارمزد Maker (ثبت کننده سفارش محدود) را کمتر از کارمزد Taker (ثبت کننده سفارش بازار) تعیین می کنند.
یک نکته مهم: اگر سفارش محدود خرید را بالاتر از Best Ask ثبت کنید، مثل سفارش بازار بلافاصله اجرا می شود. به این سفارش ها Marketable Limit می گویند و برخی معامله گران تازه کار به اشتباه فکر می کنند سفارش محدود همیشه «صبر می کند».
انواع سفارش و تفاوت های آن ها را در مقاله های لیمیت در فارکس، پندینگ اوردر و انواع اردر در فارکس بررسی کرده ایم.

شبیه سازی مرحله ای یک سفارش بازار بزرگ

حالا ببینیم یک سفارش بازار واقعاً چه بلایی سر اوردر بوک و قیمت اجرای شما می آورد. با همان جدول مثال فرضی، فرض کنید می خواهید 1.5 بیت کوین را با سفارش بازار بخرید. سفارش شما از پایین ترین Ask شروع می کند و تا پر شدن حجم بالا می رود:

میانگین قیمت اجرا: 90,116 ÷ 1.5 = 60,077.3 تتر.
با اینکه در لحظه ثبت سفارش، قیمت فروش 60,040 بود، شما به طور میانگین 37 تتر بالاتر خریده اید. این اختلاف همان اسلیپیج (Slippage) است و در این مثال حدود 0.06 درصد می شود.
نتیجه دوم این است که اوردر بوک بعد از سفارش شما تغییر کرده است. چهار سطح اول Ask کاملاً حذف شده و در سطح 60,100 فقط 0.1 بیت کوین مانده است. حالا Best Ask به 60,100 رسیده و اسپرد از 20 به 80 تتر باز شده است. یعنی یک سفارش بازار بزرگ، هم برای خودتان گران تمام می شود و هم شرایط را برای نفر بعدی بدتر می کند.
این مثال نشان می دهد چرا معامله گران حرفه ای پیش از ثبت سفارش بزرگ، حجم موجود در چند سطح اول را بررسی می کنند یا سفارش را به چند قسمت تقسیم می کنند. در بازارهای با اهرم این موضوع اهمیت بیشتری دارد، چون اسلیپیج مستقیماً روی فاصله حد ضرر و ریسک معامله اثر می گذارد. برای جزئیات بیشتر، مقاله اسلیپیج را بخوانید.

خواندن و تحلیل اوردر بوک

تا اینجا ساختار اوردر بوک را شناختید. حالا سوال مهم تر این است که از این اعداد چه چیزی می شود فهمید. اوردر بوک چهار سیگنال اصلی می دهد: عمق، دیوارهای سفارش، عدم تعادل بین دو سمت، و نواحی احتمالی حمایت و مقاومت. هر چهار مورد را باید با احتیاط تفسیر کرد.

عمق بازار و نقدینگی

عمق بازار (Market Depth) یعنی در هر سطح قیمتی چقدر حجم سفارش وجود دارد. هرچه حجم در سطوح نزدیک به قیمت فعلی بیشتر باشد، بازار عمیق تر است و سفارش های بزرگ با اسلیپیج کمتری اجرا می شوند.

بسیاری از صرافی ها «نمودار عمق» (Depth Chart) هم نمایش می دهند که همان اوردر بوک است به شکل دو منحنی تجمعی سبز و قرمز. شیب تند منحنی یعنی حجم زیاد در فاصله کم؛ شیب ملایم یعنی بازار نازک است.
عمق و اسپرد معمولاً با هم حرکت می کنند. در ساعاتی که بازار کم حجم است، هر دو بدتر می شوند. برای بازار فارکس این موضوع را در مقاله ساعت باز شدن بازار فارکس بررسی کرده ایم.

دیوار خرید و دیوار فروش

دیوار (Wall) به تجمع غیرعادی حجم در یک سطح قیمتی می گویند. در مثال ما، 2.0 بیت کوین در 59,940 نسبت به سطوح دیگر یک دیوار خرید محسوب می شود.
دیوار خرید می تواند در کوتاه مدت مانند حمایت عمل کند، چون قیمت برای عبور از آن باید تمام آن حجم را پر کند. دیوار فروش هم به همین ترتیب می تواند مانند مقاومت موقت رفتار کند.
اما دیوار یک سفارش است، نه یک تعهد. صاحب آن می تواند هر لحظه و بدون هزینه آن را لغو کند. بسیاری از دیوارها دقیقاً وقتی قیمت به آن ها نزدیک می شود ناپدید می شوند. در بخش تله ها توضیح می دهیم چرا.

عدم تعادل Bid و Ask (Order Book Imbalance)

عدم تعادل اوردر بوک نسبت حجم خرید به حجم فروش در چند سطح اول است و یکی از رایج ترین روش های سنجش فشار کوتاه مدت بازار محسوب می شود.
یک فرمول ساده:
نسبت خرید = حجم Bid در N سطح اول ÷ (حجم Bid + حجم Ask در N سطح اول)
در مثال فرضی ما با پنج سطح:

• جمع Bid: 0.5 + 1.2 + 0.4 + 0.8 + 2.0 = 4.9 بیت کوین
• جمع Ask: 0.2 + 0.3 + 0.5 + 0.6 + 0.4 = 2.0 بیت کوین
• نسبت خرید: 4.9 ÷ 6.9 ≈ 71 درصد

این عدد می گوید در پنج سطح نزدیک به قیمت، حجم منتظر خرید حدود 2.5 برابر حجم منتظر فروش است. برخی معامله گران این را نشانه تمایل صعودی کوتاه مدت می دانند.
سه هشدار درباره این شاخص:

• این عدد فقط لحظه فعلی را توصیف می کند و در چند ثانیه می تواند برعکس شود.
• با تغییر N (تعداد سطوح) نتیجه کاملاً متفاوت می شود. در مثال ما اگر فقط دو سطح اول را ببینید، نسبت 77 درصد و اگر فقط سطح اول را ببینید 71 درصد است.
• یک دیوار فیک می تواند کل نسبت را منحرف کند. در همین مثال، حذف دیوار 2.0 بیت کوینی نسبت را به 59 درصد می رساند.

بنابراین عدم تعادل به تنهایی سیگنال ورود نیست؛ بیشتر به عنوان تأیید یا هشدار در کنار تحلیل اصلی کاربرد دارد.

آیا با اوردر بوک می شود حمایت و مقاومت پیدا کرد؟

می شود، اما این نوع حمایت و مقاومت با آنچه در تحلیل تکنیکال می شناسید تفاوت ماهوی دارد.
حمایت تکنیکال از رفتار گذشته قیمت استخراج می شود و تا حدی پایدار است. حمایتی که از اوردر بوک می خوانید، فقط تا زمانی وجود دارد که آن سفارش ها در دفتر بمانند. ممکن است چند ثانیه بعد لغو شوند.
رویکرد منطقی تر، ترکیب دو منبع است: اگر یک سطح تکنیکال معتبر با تجمع حجم در اوردر بوک همزمان شود، احتمال واکنش قیمت به آن سطح بیشتر است. اما تجمع حجم در سطحی که از نظر تکنیکال بی معناست، بیشتر به یک تله شبیه است تا یک فرصت.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

تله ها و محدودیت های اوردر بوک

اوردر بوک شفاف به نظر می رسد، اما دقیقاً به همین دلیل ابزار مناسبی برای فریب است. چهار محدودیت اصلی آن را بشناسید تا سیگنال واقعی را از سیگنال ساختگی تشخیص دهید.

Spoofing؛ نشانه های دیوار فیک

اسپوفینگ (Spoofing) یعنی ثبت سفارش بزرگ بدون قصد اجرا، فقط برای ایجاد تصویر غلط از عرضه یا تقاضا. معامله گر یک دیوار فروش سنگین می گذارد تا دیگران بترسند و بفروشند، خودش در قیمت پایین تر می خرد و سپس دیوار را لغو می کند. این رفتار در بسیاری از بازارهای رگوله شده غیرقانونی است، اما همچنان رخ می دهد و در بازار کریپتو که نظارت یکپارچه ای ندارد، شایع تر است.
نشانه هایی که احتمال فیک بودن یک دیوار را بالا می برد:

• دیوار با نزدیک شدن قیمت، به جای پر شدن، عقب نشینی می کند یا حذف می شود.
• دیوار در سطحی قرار گرفته که از نظر تکنیکال معنای خاصی ندارد.
• دیوار به طور مکرر ظاهر و ناپدید می شود، بدون اینکه در تاریخچه معاملات اثری از اجرای آن باشد.
• حجم دیوار نسبت به میانگین معاملات آن نماد غیرعادی بزرگ است.

نشانه هایی که دیوار را واقعی تر نشان می دهد: پر شدن تدریجی حجم آن در تاریخچه معاملات و همزمانی با یک سطح تکنیکال معتبر.
این موضوع با مفهوم استاپ هانتینگ هم ارتباط دارد؛ گاهی هدف دیوار فیک، فعال کردن حد ضرر معامله گران خرد است.

سفارش های پنهان و Iceberg

همه چیزی که در بازار وجود دارد، در اوردر بوک دیده نمی شود. سفارش کوه یخ (Iceberg Order) سفارشی بزرگ است که فقط بخش کوچکی از آن نمایش داده می شود و با پر شدن هر بخش، قسمت بعدی به صورت خودکار جایگزین می شود.
نشانه رایج Iceberg این است که در یک سطح قیمتی، حجمی ثابت مثلاً 0.5 بیت کوین بارها اجرا می شود اما دوباره پر می شود و از بین نمی رود. در این حالت، حجم واقعی پشت آن سطح بسیار بیشتر از عددی است که می بینید.
برخی پلتفرم ها سفارش کاملاً پنهان (Hidden Order) هم ارائه می دهند که هیچ اثری در اوردر بوک ندارد. وجود این سفارش ها یعنی اوردر بوک همیشه تصویری ناقص از نقدینگی واقعی است.

Dark Pool و معاملات خارج از دفتر

در بازارهای سهام، بخشی از معاملات بزرگ نهادی در استخرهای تاریک (Dark Pool) انجام می شود؛ محل هایی که سفارش ها پیش از اجرا عمومی نمی شوند تا بازار از آن ها اثر نگیرد. این معاملات پس از اجرا گزارش می شوند اما هرگز در اوردر بوک دیده نمی شوند.
در بازار کریپتو، معادل این مفهوم معاملات OTC (خارج از صرافی) است که معمولاً برای حجم های بزرگ انجام می شود. نتیجه در هر دو مورد یکی است: جریان سفارش بازیگران بزرگ لزوماً در اوردر بوک قابل مشاهده نیست. برای آشنایی با این بازیگران، مقاله اسمارت مانی مفید است.

کهنگی داده و سرعت تغییر

اوردر بوک فقط لحظه حال را توصیف می کند و هیچ پیش بینی ای درباره آینده ندارد. در بازارهای پرنوسان، اطلاعاتی که روی صفحه می بینید ممکن است تا زمان رسیدن سفارش شما به صرافی تغییر کرده باشد.
دو پیامد عملی:

• تصمیمی که بر اساس اوردر بوک می گیرید باید همان لحظه اجرا شود. اوردر بوک ابزار معامله گران کوتاه مدت است و برای تحلیل روزانه یا هفتگی کاربرد محدودی دارد.
• در لحظه انتشار اخبار مهم، اوردر بوک به شدت نازک می شود و سفارش بازار می تواند با اسلیپیج غیرمنتظره اجرا شود. مقاله نوسان در فارکس این شرایط را توضیح می دهد.

اوردر بوک در بازارهای مختلف

اوردر بوکی که در یک صرافی کریپتو می بینید با عمق مظنه بورس تهران و با چیزی که بروکر فارکس نشان می دهد، هم از نظر ساختار و هم از نظر میزان اعتبار تفاوت دارد. دانستن این تفاوت ها جلوی تفسیرهای اشتباه را می گیرد.

صرافی کریپتو ایرانی در برابر بایننس؛ چرا اعداد فرق دارند

هر صرافی متمرکز اوردر بوک مستقل خودش را دارد. یعنی اوردر بوک بیت کوین در یک صرافی ایرانی فقط سفارش های کاربران همان صرافی را نشان می دهد و هیچ ارتباط مستقیمی با اوردر بوک بایننس ندارد.
پیامدهای این «نقدینگی جزیره ای»:

• عمق کمتر: صرافی های کوچک تر معمولاً اسپرد بازتر و سطوح خلوت تری دارند و سفارش های بزرگ اسلیپیج بیشتری می خورند.
• اختلاف قیمت: قیمت در دو صرافی می تواند چند دهم درصد متفاوت باشد. ربات های آربیتراژ این فاصله را کم می کنند اما حذف نمی کنند.
• نرخ ارز مبنا: در صرافی های ایرانی که جفت ارز ریالی دارند، اوردر بوک همزمان تحت تأثیر قیمت جهانی دارایی و نرخ تتر یا دلار آزاد است.

بنابراین تحلیل اوردر بوک یک صرافی کوچک، تصویری از رفتار کاربران همان صرافی است، نه از کل بازار جهانی. برای تحلیل جریان کلی، اوردر بوک صرافی های پرحجم مرجع بهتری است.

اوردر بوک در بورس تهران

در سامانه های معاملاتی بورس تهران، اوردر بوک با عنوان «عمق مظنه» یا «عمق بازار» نمایش داده می شود و معمولاً فقط چند سطح برتر خرید و فروش (در بسیاری از سامانه ها پنج سطح) قابل مشاهده است. در هر سطح، تعداد سفارش ها، حجم و قیمت نشان داده می شود.
دو تفاوت مهم با بازار کریپتو:

• دامنه نوسان: قیمت نمی تواند در یک روز از محدوده مشخصی خارج شود، بنابراین در روزهای پرتقاضا، کل حجم خرید در سقف دامنه (صف خرید) یا کل حجم فروش در کف دامنه (صف فروش) جمع می شود. این صف ها شکلی از دیوار هستند که ناشی از قانون است، نه رفتار معامله گران.
• ساعت معاملات محدود: برخلاف کریپتو که شبانه روزی است، اوردر بوک بورس فقط در ساعات مشخصی فعال است و در پیش گشایش، سفارش ها جمع می شوند بدون اینکه معامله ای انجام شود.

جزئیات قوانین بورس تهران ممکن است تغییر کند و برای اطمینان باید به مقررات روز سازمان بورس مراجعه کرد. مقایسه کلی دو بازار را در مقاله تفاوت فارکس با بازار بورس بخوانید.

فارکس و بازارهای Quote-Driven

بازار فارکس به طور سنتی یک اوردر بوک متمرکز ندارد. دلیلش ساختار این بازار است: فارکس بازاری مبتنی بر مظنه (Quote-Driven) است که در آن بانک ها و بازارسازان قیمت خرید و فروش اعلام می کنند، در حالی که بورس و صرافی کریپتو بازارهایی مبتنی بر سفارش (Order-Driven) هستند که قیمت از تلاقی سفارش های شرکت کنندگان شکل می گیرد.
به همین دلیل، چیزی که برخی بروکرهای فارکس به عنوان «اوردر بوک» یا «عمق بازار» نشان می دهند، معمولاً یکی از این دو است:

• سفارش های مشتریان همان بروکر، که تصویری محدود و جزئی از بازار جهانی است.
• نقدینگی تجمیع شده از چند تأمین کننده نقدینگی که بروکر به آن ها متصل است.

هیچ کدام از این ها با اوردر بوک کامل یک صرافی متمرکز قابل مقایسه نیست و نباید سطوح آن را با همان اطمینان تفسیر کرد. نقش بروکر در قیمت دهی فارکس، توضیح می دهد چرا اسپرد در این بازار شناور است.

صرافی غیرمتمرکز؛ AMM به جای اوردر بوک

بسیاری از صرافی های غیرمتمرکز (DEX) اصلاً اوردر بوک ندارند. به جای آن از بازارساز خودکار (AMM) استفاده می کنند: یک استخر نقدینگی که قیمت را با فرمول ریاضی بر اساس نسبت دو دارایی در استخر تعیین می کند. در این مدل، شما با استخر معامله می کنید نه با یک معامله گر دیگر، و مفاهیمی مثل Bid و Ask و دیوار سفارش معنای خود را از دست می دهند.
در سال های اخیر برخی پروتکل های غیرمتمرکز هم اوردر بوک آنچین یا ترکیبی راه اندازی کرده اند، اما مدل غالب در DEXها همچنان AMM است. اگر از یک DEX استفاده می کنید، به جای عمق اوردر بوک باید به اندازه استخر نقدینگی و «اثر قیمتی» (Price Impact) معامله خود نگاه کنید.

ابزارهای پیشرفته: Level II، DOM و Heatmap

اوردر بوک معمولی که در صرافی ها می بینید، معمولاً 10 تا 20 سطح از هر سمت را نشان می دهد. برای معامله گرانی که مستقیماً بر اساس جریان سفارش معامله می کنند، سه ابزار دقیق تر وجود دارد.
داده Level I و Level II: در بازارهای سهام آمریکا، داده Level I فقط بهترین Bid و Ask، حجم آن ها و آخرین معامله را شامل می شود؛ یعنی همان چیزی که برای معامله بر اساس نمودار کافی است. داده Level II سطوح متعدد پایین تر و بالاتر را نشان می دهد و معمولاً با اشتراک جداگانه از بروکر در دسترس است. در صرافی های کریپتو این تفکیک وجود ندارد و اوردر بوک کامل معمولاً به صورت رایگان نمایش داده می شود.
DOM (Depth of Market): نمایش عمودی اوردر بوک به شکل نردبان قیمت که معامله گر می تواند مستقیماً روی هر سطح کلیک کند و سفارش ثبت کند. این ابزار بیشتر در پلتفرم های معاملات آتی و اسکالپ رایج است و برای معامله گری با سرعت بالا طراحی شده است.
Heatmap (نقشه حرارتی): نمایش تاریخچه اوردر بوک در طول زمان روی نمودار قیمت. هر سطح با رنگی متناسب با حجم سفارش های آن در هر لحظه مشخص می شود. مزیت اصلی Heatmap این است که برخلاف اوردر بوک زنده، گذشته را هم نشان می دهد: می توانید ببینید یک دیوار چه مدت در جای خود مانده و آیا با نزدیک شدن قیمت لغو شده یا نه. این دقیقاً همان اطلاعاتی است که برای تشخیص اسپوفینگ لازم دارید.
برای مشاهده رایگان این ابزارها، بسیاری از صرافی های بزرگ کریپتو نمودار عمق را در صفحه معاملات خود ارائه می دهند و برخی پلتفرم های تحلیلی نسخه های پایه Heatmap را رایگان در اختیار می گذارند. ابزارهای حرفه ای معمولاً اشتراک ماهانه دارند. اگر از تریدینگ ویو استفاده می کنید، نمایش عمق بازار برای برخی نمادها و بروکرهای متصل در دسترس است.

اوردر بوک، اوردر فلو، اوردر بلاک و تاریخچه معاملات؛ تفاوت چیست؟

این چهار اصطلاح به هم شبیه هستند و به اشتباه به جای هم استفاده می شوند، اما به چهار مفهوم کاملاً متفاوت اشاره دارند.

نکته مهم درباره ردیف آخر: اوردر بلاک یک مفهوم پرایس اکشن است و هیچ ارتباط مستقیمی با داده های اوردر بوک ندارد. معامله گری که اوردر بلاک را روی نمودار مشخص می کند، هیچ سفارشی را نمی بیند؛ فقط از شکل کندل ها استنباط می کند. اشتباه گرفتن این دو، یکی از رایج ترین ابهام ها برای معامله گران تازه کار است.
تاریخچه معاملات مکمل اوردر بوک است. اوردر بوک می گوید چه کسی منتظر است، تاریخچه معاملات می گوید چه کسی واقعاً اقدام کرده. دیواری که در اوردر بوک می بینید اما در تاریخچه معاملات هیچ اجرایی از آن ثبت نشده، احتمالاً فیک است.

چک لیست 5 ثانیه ای قبل از ثبت سفارش

قبل از ثبت هر سفارش، نگاهی به اوردر بوک بیندازید و این پنج مورد را بررسی کنید:

1. اسپرد فعلی چقدر است؟ اگر از حالت عادی آن نماد بازتر است، احتمالاً نقدینگی کم شده و سفارش بازار گران تمام می شود.
2. حجم موجود در سه سطح اول چقدر است؟ اگر حجم سفارش شما از مجموع این سطوح بیشتر است، منتظر اسلیپیج باشید یا سفارش را تقسیم کنید.
3. سفارش بازار یا محدود؟ اگر سرعت اجرا حیاتی نیست، سفارش محدود در Best Bid یا Best Ask اسپرد را حذف می کند و معمولاً کارمزد کمتری هم دارد.
4. آیا دیواری نزدیک نقطه ورود یا حد ضرر شما هست؟ اگر حد ضررتان درست پشت یک دیوار خرید است، در صورت لغو آن دیوار، قیمت می تواند سریع تر از انتظار به حد ضرر برسد.
5. آیا خبر مهمی در راه است؟ اوردر بوک قبل از اخبار نازک می شود. سفارش بازار در این زمان ریسک اسلیپیج بالایی دارد.

این چک لیست جایگزین تحلیل نیست؛ فقط به شما کمک می کند هزینه اجرای معامله ای را که از قبل تصمیمش را گرفته اید، کمتر کنید. برای ساختن یک چک لیست کامل تر، مقاله چک لیست معاملاتی را ببینید.
در حساب های پراپ که محدودیت دراودان روزانه دارند، همین چند ثانیه بررسی اوردر بوک می تواند تفاوت بین یک اسلیپیج قابل تحمل و نقض یک قانون باشد. اگر در بازار کریپتو با سرمایه پراپ معامله می کنید، نکات اجرای سفارش در این بازار را در مقاله پراپ برای بازار کریپتو و قواعد مدیریت ریسک در پراپ بررسی کنید.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

سوالات متداول

آیا با اوردر بوک می توان قیمت آینده را پیش بینی کرد؟
خیر. اوردر بوک فقط سفارش های معلق در لحظه فعلی را نشان می دهد و این سفارش ها هر لحظه می توانند لغو شوند. اوردر بوک می تواند فشار کوتاه مدت خرید یا فروش را نشان دهد، اما این فشار می تواند در چند ثانیه برعکس شود.
آیا همه صرافی ها اوردر بوک دارند؟
تقریباً همه صرافی های متمرکز و بورس ها اوردر بوک دارند. بیشتر صرافی های غیرمتمرکز به جای آن از استخر نقدینگی و بازارساز خودکار استفاده می کنند. بازار فارکس هم اوردر بوک متمرکز و یکپارچه ندارد.
تفاوت اوردر بوک و تاریخچه معاملات چیست؟
اوردر بوک سفارش هایی را نشان می دهد که هنوز اجرا نشده اند؛ تاریخچه معاملات، معاملاتی را نشان می دهد که انجام شده اند. اولی نیت بازار است و دومی واقعیت آن.
چرا قیمت به سفارش محدود من رسید ولی اجرا نشد؟
به دلیل اولویت زمانی. سفارش های قدیمی تر در همان قیمت، جلوتر از شما در صف بودند و حجم طرف مقابل فقط برای آن ها کافی بود. اگر قیمت از سطح شما عبور کند، سفارش شما حتماً اجرا می شود؛ اما اگر فقط آن را لمس کند، ممکن است نوبت به شما نرسد.
ستون Total در اوردر بوک یعنی چه؟
حاصل ضرب قیمت در مقدار هر سطح، به ارز مظنه. در برخی صرافی ها این ستون تجمعی است و مجموع حجم از بهترین قیمت تا آن سطح را نشان می دهد. برای اطمینان، نحوه نمایش را در صرافی خودتان بررسی کنید.
دیوار خرید همیشه حمایت است؟
خیر. دیوار خرید فقط تا زمانی حمایت است که سفارش های آن در اوردر بوک بمانند. چون لغو سفارش رایگان است، بسیاری از دیوارها دقیقاً هنگام نزدیک شدن قیمت حذف می شوند. دیواری که با یک سطح تکنیکال معتبر همزمان باشد و در تاریخچه معاملات به تدریج پر شود، قابل اعتمادتر است.
آیا فقط با اوردر بوک می توان معامله کرد؟
برخی معامله گران اسکالپ و جریان سفارش این کار را می کنند، اما به ابزارهای تخصصی مانند DOM و Heatmap، سرعت اجرای بالا و تجربه زیاد نیاز دارند. برای بیشتر معامله گران، اوردر بوک ابزاری مکمل برای بهتر کردن اجرای سفارش و تأیید تحلیل است، نه پایه استراتژی.

منابع

• Investopedia – Best Bid
• CoinGlass – What is an Order Book
• CoinAPI – Order Book Glossary
• UC Berkeley MSOC – Order Book Basics