تاریخچه بازار فارکس؛ از سکه های لیدیه تا بازار 9.6 تریلیون دلاری

در این مقاله تاریخچه بازار فارکس را در پنج دوره مشخص دنبال می کنیم، اختلاف تاریخ ها را توضیح می دهیم و در هر دوره نشان می دهیم کدام ویژگی بازار امروز (نوسان، اهرم، فعالیت 24 ساعته، قوانین بروکرها) ریشه در کدام رویداد تاریخی دارد.

فارکس از چه سالی شروع شد؟ چرا پنج پاسخ متفاوت می شنوید

پاسخ کوتاه: بازار فارکس مدرن با نرخ های شناور از سال 1973 شکل گرفت، اما معاملات خرد برای افراد عادی از اواسط دهه 1990 ممکن شد. بقیه تاریخ ها به مراحل قبلی اشاره دارند.

وقتی منبعی می گوید فارکس از 1971 شروع شد، منظورش آغاز فروپاشی نظام نرخ ثابت است؛ وقتی 1973 را اعلام می کند، منظورش اولین سالی است که نرخ ها واقعا شناور شدند. در ادامه مقاله هر یک از این مراحل را با جزئیات بررسی می کنیم.

پیش از فارکس: مبادله ارز در دنیای باستان و قرون وسطی

نیاز به تبدیل پول، قدیمی تر از خود پول است. هر جا دو جامعه با واحد ارزش متفاوت تجارت کرده اند، کسی وظیفه تبدیل را بر عهده داشته است.

بین النهرین و مبادله پایاپای

در حدود 3000 سال پیش از میلاد، بازرگانان بابلی از سیستم وزن ها و مقیاس ها برای دادوستد غلات، دام و منسوجات استفاده می کردند و نیاز به واحد ارزش مشترک، آن ها را به سمت فلزات گرانبها به ویژه طلا و نقره سوق داد. در همین دوره، اسناد اعتباری و قراردادهایی به کار می رفت که امکان تجارت در فواصل طولانی را فراهم می کرد و می توان آن ها را پیش زمینه بانکداری و معاملات ارزی دانست.

لیدیه و اولین سکه ها؛ صرافان یونان و روم

لیدی ها در آسیای صغیر (ترکیه امروزی) حدود 600 سال پیش از میلاد اولین سکه های ضرب شده طلا و نقره را معرفی کردند. سکه، ارزش را استاندارد و قابل شمارش کرد و همین زمینه ساز حرفه صرافی شد. صرافان رومی که «آرژنتاری» (argentarii) نامیده می شدند، سکه های خارجی را ارزیابی می کردند و در بازارهای امپراتوری، مبادله ارز را ممکن می ساختند؛ کاری که از نظر ماهیت، شبیه کار بازارسازهای امروزی است.

مدیچی، آمستردام و اولین «قراردادهای آتی» ارزی

در قرون وسطی، شهرهای تجاری مانند ونیز، فلورانس و بروژ به مراکز مبادله ارز تبدیل شدند و خاندان مدیچی در فلورانس با تأسیس شعب در کشورهای دیگر، تبدیل ارز را برای تاجران آسان کرد. تاجران بین المللی در این دوره توافق نامه هایی امضا می کردند که تبادل ارز در آینده را با نرخ از پیش تعیین شده مشخص می کرد؛ شکلی ابتدایی از قراردادهای آتی که امروز بخش بزرگی از حجم بازار فارکس را تشکیل می دهند.
در قرن های 17 و 18 میلادی، آمستردام بازار ارزی فعال داشت و نمایندگان انگلستان و هلند معاملات ارزی رسمی انجام می دادند. در دهه 1850 نیز شرکتی به نام «الکساندر براون و پسران» در آمریکا به عنوان یکی از نخستین شرکت های تخصصی مبادله ارز فعالیت می کرد؛ این مورد در منابع ثانویه ذکر شده و سند اولیه آن در دسترس نیست.
تا این جا هنوز «نرخ ارز» به معنای امروزی وجود ندارد. هر سکه بر اساس وزن و عیار فلز ارزش گذاری می شد، نه بر اساس اعتبار یک دولت. این وضعیت با استاندارد طلا تغییر کرد.

عصر استاندارد طلا (1870 تا 1931): اولین نظام جهانی نرخ ارز

استاندارد طلا اولین سازوکاری بود که نرخ برابری ارزها را از قبل تعیین می کرد. وقتی هر ارز معادل مقدار مشخصی طلا بود، نرخ تبدیل دو ارز به سادگی از نسبت پشتوانه طلای آن ها به دست می آمد.

استاندارد طلا چگونه کار می کرد

بریتانیا در سال 1821 این نظام را به طور رسمی پایه گذاری کرد و در اواخر قرن نوزدهم، استاندارد طلا به یک استاندارد جهانی تبدیل شد. سال 1880 معمولا به عنوان نقطه استفاده گسترده از این سیستم شناخته می شود، چون اکثر کشورها تا آن زمان آن را پذیرفته بودند.
در این نظام، دولت ها تعهد می دادند اسکناس را با مقدار معینی طلا بازخرید کنند. نتیجه، نرخ ارز ثابت و تورم محدود بود، چون دولت نمی توانست بیش از ذخایر طلایش پول چاپ کند. لندن، پاریس و نیویورک به مراکز اصلی معاملات ارزی تبدیل شدند و لندن به عنوان پایتخت مالی امپراتوری بریتانیا، نقش کلیدی در تعیین نرخ ها داشت.
نقطه ضعف اصلی، نبود انعطاف بود. عرضه پول به ذخایر طلا وابسته بود و دولت ها نمی توانستند در بحران های مالی واکنش سریع نشان دهند. اگر ذخایر طلای کشوری کاهش می یافت، حمایت از ارزش ارز دشوار می شد و رکود در پی می آمد.

جنگ جهانی اول، تورم جنگی و خروج بریتانیا در 1931

جنگ جهانی اول (1914 تا 1918) آغاز پایان استاندارد طلا بود. کشورهای درگیر برای تأمین هزینه های نظامی، پشتوانه طلا را کنار گذاشتند و پول کاغذی بیشتری چاپ کردند که به تورم و کاهش ارزش ارزها انجامید. رکود بزرگ 1929 فشار را بیشتر کرد و در 1931 بریتانیا رسما از استاندارد طلا خارج شد و اجازه داد پوند بر اساس عرضه و تقاضا نوسان کند.
این اولین تجربه بزرگ جهان با نرخ شناور بود و نتیجه خوبی نداشت: کاهش ارزش رقابتی ارزها، جنگ تعرفه ای و بی ثباتی تجاری در دهه 1930. همین تجربه تلخ باعث شد در پایان جنگ جهانی دوم، کشورها دوباره به سمت نرخ ثابت برگردند.

برتون وودز (1944 تا 1971): دلار پادشاه می شود

توافق برتون وودز دلار آمریکا را به مرکز نظام پولی جهان تبدیل کرد و همین تصمیم است که هنوز ساختار بازار فارکس را تعیین می کند.

چه تصمیمی گرفته شد

در ژوئیه 1944، نمایندگان 44 کشور متفق در برتون وودز نیوهمپشایر گرد هم آمدند تا نظام مالی جدیدی طراحی کنند که از تکرار بی ثباتی دهه 1930 جلوگیری کند. سه رکن اصلی این توافق:

• ارزهای ملی به دلار آمریکا متصل شدند و دلار با نرخ 35 دلار به ازای هر اونس به طلا.
• ارزها فقط می توانستند در محدوده حداکثر ±1 درصد از نرخ برابری نوسان کنند و بانک های مرکزی موظف به مداخله بودند.
• صندوق بین المللی پول (IMF) و بانک بین المللی بازسازی و توسعه (IBRD، هسته اولیه بانک جهانی) تأسیس شدند.

دلیل انتخاب دلار ساده بود: آمریکا پس از جنگ کمترین آسیب را دیده بود و بیشترین ذخایر طلا را در اختیار داشت. با این تصمیم، دلار به ارز ذخیره جهانی تبدیل شد و بانک های مرکزی به جای طلا، دلار نگه داشتند.

چرا فروپاشید: استخر طلا، معمای تریفین و فرانسه

مشکل برتون وودز ساختاری بود، نه تصادفی. اقتصاددان رابرت تریفین در دهه 1960 توضیح داد که جهان برای تجارت به دلار بیشتری نیاز دارد، اما هر چه آمریکا دلار بیشتری به خارج بفرستد، نسبت طلای ذخیره به دلارهای در گردش کمتر می شود و اعتماد به تبدیل پذیری از بین می رود. این تناقض به «معمای تریفین» معروف شد.
برای حفظ قیمت 35 دلاری طلا، آمریکا و هفت کشور اروپایی در 1961 «استخر طلا» (London Gold Pool) را تشکیل دادند تا با فروش هماهنگ طلا در بازار لندن، قیمت را سرکوب کنند. فشار تقاضا به حدی رسید که این سازوکار در 1968 فروپاشید. در همین سال ها فرانسه به رهبری دوگل، دلارهای خود را به طلا تبدیل می کرد و همین کار ذخایر آمریکا را تخلیه می کرد. تا اواخر دهه 1960، تورم و بدهی آمریکا تردید درباره ثبات دلار را افزایش داده بود و کشورهای دارای مازاد تجاری مانند ژاپن و آلمان غربی، دلارهای عظیمی انباشته بودند که عملا قابل تبدیل به طلا نبود.

شوک نیکسون، اسمیتسونیان و شناوری مشترک اروپا

در 15 اوت 1971، ریچارد نیکسون تبدیل پذیری دلار به طلا را به حالت تعلیق درآورد. این تصمیم که به «شوک نیکسون» معروف شد، در عمل برتون وودز را به پایان رساند.
جهان بلافاصله به نرخ شناور نرفت. در دسامبر 1971 توافق اسمیتسونیان امضا شد که ارزش دلار را به 38 دلار به ازای هر اونس کاهش داد و دامنه مجاز نوسان ارزها را به ±2.25 درصد افزایش داد. در 1972 شش کشور اروپایی (آلمان غربی، فرانسه، ایتالیا، هلند، بلژیک و لوکزامبورگ) توافق «شناوری مشترک» را امضا کردند تا ارزهایشان نسبت به هم ثابت بماند اما در برابر دلار نوسان کند.
هر دو توافق همان مشکل بنیادی برتون وودز را داشتند و تا مارس 1973 کنار گذاشته شدند. از این نقطه، ارزهای اصلی به طور شناور معامله شدند و بازار فارکس مدرن متولد شد.

تولد فارکس مدرن (1973 تا دهه 1980): نرخ های شناور و اولین نوسانات

با شناور شدن نرخ ها، قیمت ارز برای اولین بار به یک متغیر روزانه تبدیل شد و همین تغییر، سه پیامد ایجاد کرد که هنوز با آن ها سروکار داریم: نوسان، نیاز به پوشش ریسک و فرصت سفته بازی.

معنای نرخ شناور برای بانک ها و شرکت ها

در نظام شناور، نرخ ارز بر اساس عرضه و تقاضا، شاخص های اقتصادی مانند رشد تولید ناخالص داخلی و تورم، و تفاوت نرخ بهره بانک های مرکزی تعیین می شود. شرکت های چندملیتی که تا دیروز نرخ ثابت داشتند، ناگهان با ریسک ارزی روبه رو شدند و برای پوشش آن به قراردادهای فوروارد و سواپ روی آوردند. بانک ها میزهای معاملات ارزی خود را گسترش دادند و بازار بین بانکی شکل گرفت. طبق برآورد گروه CLS، گردش روزانه بازار در دهه 1970 زیر 100 میلیارد دلار بود؛ یعنی کمتر از یک درصد حجم امروز.

دلار قوی، پیمان پلازا 1985 و توافق لوور 1987

در اوایل دهه 1980، نرخ بهره بالای آمریکا دلار را به شدت تقویت کرد و صادرات این کشور آسیب دید. در سپتامبر 1985 وزرای دارایی پنج کشور آمریکا، ژاپن، آلمان غربی، فرانسه و بریتانیا (G5) در هتل پلازای نیویورک توافق کردند با مداخله هماهنگ، ارزش دلار را کاهش دهند. دلار طی دو سال بعد به شدت سقوط کرد؛ آن قدر که در 1987 توافق لوور برای متوقف کردن این سقوط امضا شد.
این دو توافق نشان دادند که حتی در نظام شناور، بانک های مرکزی می توانند با مداخله هماهنگ، روند یک ارز را تغییر دهند. این درس هنوز معتبر است و دلیل اصلی اهمیت تحلیل فاندامنتال و دنبال کردن تصمیم های بانک های مرکزی برای معامله گران فارکس همین است.

انقلاب الکترونیک (1981 تا 2005): از تلفن تا متاتریدر

فناوری، فارکس را از بازاری تلفنی و انحصاری به بازاری دیجیتال و در دسترس تبدیل کرد. این تحول در سه مرحله رخ داد.

Reuters Dealing و Matching، EBS 1993

پیش از دهه 1980، معاملات ارزی عمدتا از طریق تلفن یا تلکس بین بانک ها انجام می شد و تطبیق خریدار و فروشنده دستی بود. از اواسط دهه 1980، سیستم Reuters Dealing به بانک ها امکان داد به صورت الکترونیکی از هم قیمت بگیرند. در 1992 سیستم Reuters Matching اولین بازار سفارش محدود الکترونیکی را به فارکس آورد و یک سال بعد، در سپتامبر 1993، گروهی از بانک های بزرگ برای رقابت با رویترز، سرویس EBS را تأسیس کردند. این دو پلتفرم تا امروز ستون فقرات معاملات بین بانکی هستند.

ورود افراد عادی: بروکرهای خرد اواسط دهه 1990، لات و اهرم

تا اواسط دهه 1990، بازار فارکس در انحصار بانک ها و شرکت هایی بود که می توانستند نقدینگی بالای 40 تا 50 میلیون دلار فراهم کنند. با گسترش اینترنت، بروکرهای خرد ظهور کردند و پلتفرم های آنلاین برای معامله گران فردی طراحی شدند. بروکر خرد دو ابزار برای رفع مانع سرمایه ارائه کرد: تقسیم حجم استاندارد بازار بین بانکی به لات (100 هزار واحد) و مینی لات (10 هزار واحد)، و ارائه اهرم برای کنترل پوزیشن های بزرگ با سرمایه کوچک.
همین دو ابزار، منشأ بزرگ ترین مزیت و بزرگ ترین ریسک فارکس خرد هستند. اهرم دسترسی را آسان کرد، اما زیان را هم چند برابر می کند؛ موضوعی که در بخش بحران ها و قانون گذاری دوباره به آن برمی گردیم. امروز علاوه بر سرمایه شخصی، مسیر سومی هم وجود دارد: معامله با سرمایه شرکت های پراپ تریدینگ که ریسک سرمایه اولیه را از دوش معامله گر برمی دارند و در عوض قوانین مدیریت ریسک مشخصی دارند.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

CLS 2002 و MT4 2005: استاندارد شدن صنعت

دو رویداد دهه 2000 زیرساخت فعلی بازار را کامل کردند. در 2002 سیستم تسویه CLS راه اندازی شد که با تسویه هم زمان هر دو طرف معامله، ریسک تسویه بین بانکی را به شدت کاهش داد. در 2005 پلتفرم متاتریدر 4 عرضه شد که با نمودار، ابزار تحلیل تکنیکال و امکان معاملات خودکار از طریق اکسپرت ها، به استاندارد صنعت خرد تبدیل شد. برخی منابع تاریخ عرضه MT4 را 1999 ذکر می کنند که اشتباه است؛ شرکت متاکوتس در سال 2000 تأسیس شد و MT4 در 2005 عرضه شد. اگر با این پلتفرم ها آشنا نیستید، آموزش متاتریدر 5 نقطه شروع مناسبی است.

بحران هایی که فارکس را تغییر دادند

هر بحران ارزی بزرگ، یک قانون یا رفتار جدید در بازار به جا گذاشته است. این چهار رویداد بیشترین تأثیر را بر معامله گران خرد داشته اند.

چهارشنبه سیاه 1992: پوند و سوروس

در 16 سپتامبر 1992، بانک انگلستان با وجود افزایش شدید نرخ بهره و فروش ذخایر ارزی، نتوانست پوند را در دامنه مجاز سازوکار نرخ ارز اروپا (ERM) نگه دارد و مجبور شد از آن خارج شود. صندوق جورج سوروس با پوزیشن فروش سنگین روی پوند، سود حدود یک میلیارد دلار ثبت کرد. این رویداد نشان داد که در نظام شناور، حتی بانک مرکزی یک اقتصاد بزرگ هم نمی تواند در برابر فشار بازار، نرخ غیرواقعی را حفظ کند.

بحران آسیا 1997 و اقتصادهای نوظهور

در 1997 بات تایلند که به دلار متصل بود، زیر فشار خروج سرمایه فروپاشید و بحران به اندونزی، کره جنوبی و مالزی سرایت کرد. درس این بحران برای بازار فارکس، شکنندگی نرخ های ثابت در اقتصادهای با بدهی خارجی بالا بود و بسیاری از بازارهای نوظهور پس از آن به سمت شناوری مدیریت شده رفتند.

15 ژانویه 2015؛ فرانک سوئیس و ورشکستگی بروکرها

بانک مرکزی سوئیس از سال 2011 کف نرخ 1.20 را برای جفت ارز EUR/CHF تضمین کرده بود. در 15 ژانویه 2015 این کف را بدون اطلاع قبلی حذف کرد و فرانک در چند دقیقه حدود 30 درصد تقویت شد. نقدینگی برای مدتی تقریبا از بین رفت و دستورهای حد ضرر با اسلیپیج شدید یا اصلا اجرا نشدند. تعدادی از بروکرهای خرد، از جمله شعبه بریتانیایی آلپاری، به دلیل منفی شدن حساب مشتریان ورشکست شدند و برخی دیگر به کمک مالی اضطراری نیاز پیدا کردند.
سناریوی فرضی برای درک ابعاد ماجرا: فرض کنید معامله گری با حساب 1000 دلاری و اهرم 1:100، یک لات استاندارد EUR/CHF (معادل 100 هزار یورو) خریده و حد ضرر را 50 پیپ پایین تر گذاشته بود. در شرایط عادی، زیان او حدود 500 دلار می شد. اما در آن روز قیمت بدون معامله در سطوح میانی، حدود 3000 پیپ سقوط کرد و حد ضرر در قیمت بسیار پایین تری اجرا شد. زیان واقعی می توانست به ده ها هزار دلار برسد؛ یعنی چندین برابر کل موجودی حساب. این رویداد باعث شد «حفاظت از موجودی منفی» به یک الزام قانونی در بسیاری از حوزه های قضایی تبدیل شود.

فلش کرش 2016 و کووید 2020

در اکتبر 2016 پوند در ساعات کم نقدینگی سشن آسیا، طی چند دقیقه حدود 6 درصد سقوط کرد و برگشت؛ رویدادی که عمدتا به معاملات الگوریتمی و نبود خریدار در آن ساعت نسبت داده شد. در مارس 2020 با شیوع کووید، تقاضای جهانی برای دلار به اندازه ای رسید که فدرال رزرو خطوط سواپ دلاری با بانک های مرکزی دیگر را گسترش داد. هر دو رویداد یک نکته مشترک دارند: نوسان و نقدینگی در بازار ثابت نیستند و در سشن های کم حجم یا هنگام شوک های بزرگ، شرایط اجرا می تواند به سرعت تغییر کند.

قانون گذاری فارکس خرد: چرا اهرم 1:500 کمیاب شد

تا اواخر دهه 2000، بازار فارکس خرد نظارت محدودی داشت و اهرم های بسیار بالا رایج بود. سه موج قانون گذاری این وضعیت را تغییر داد.
در سال 2010 کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) سقف اهرم را برای جفت ارزهای اصلی به 1:50 محدود کرد و الزامات سرمایه ای سختی برای بروکرها گذاشت؛ نتیجه آن خروج بسیاری از بروکرها از بازار آمریکا بود. در اوت 2018 نهاد ناظر اروپایی ESMA سقف اهرم را برای مشتریان خرد به 1:30 برای جفت ارزهای اصلی کاهش داد، حفاظت از موجودی منفی را الزامی کرد و بونوس های تشویقی را ممنوع ساخت. استرالیا (ASIC) نیز از 2021 قوانین مشابهی اجرا کرد.
این قوانین دلیل اصلی تفاوت بزرگ میان بروکرهای رگوله و آفشور است. بروکرهای آفشور همچنان اهرم های 1:500 و بالاتر ارائه می دهند، اما معمولا حفاظت های قانونی کمتری دارند. برای درک این تفاوت، مقاله اهمیت رگولاتوری برای بروکر را بخوانید.

بازار فارکس امروز به روایت اعداد

بازار فارکس امروز بزرگ ترین بازار مالی جهان است، اما بیشتر حجم آن نه در معاملات نقدی، بلکه در ابزارهای مشتقه بانک ها و شرکت ها می گذرد.

9.6 تریلیون دلار در روز و چرا این عدد را با احتیاط بخوانید

بر اساس نظرسنجی سه سالانه بانک تسویه بین المللی (BIS)، گردش معاملات ارزی خارج از بورس در آوریل 2025 به طور میانگین 9.6 تریلیون دلار در روز بود که نسبت به 7.5 تریلیون دلار سال 2022، 28 درصد رشد نشان می دهد. این بالاترین رقم از زمان شروع گزارش دهی BIS در 1986 است.
این رقم یک کاوئت مهم دارد: نظرسنجی در ماهی انجام شد که اعلام سیاست های تعرفه ای آمریکا نوسان و فعالیت معاملاتی را به شدت افزایش داده بود. برخی تحلیلگران بازار این پرسش را مطرح کرده اند که آیا ارقام 2025 نماینده روند عادی بازار هستند یا نه. بنابراین عدد 9.6 تریلیون را بهتر است به عنوان سقف فعالیت در یک ماه پرنوسان بخوانید، نه میانگین دائمی. توضیح کامل تر را در مقاله گردش مالی روزانه فارکس آورده ایم.

چه ابزارهایی و در کجا

سواپ ارزی با میانگین روزانه 4 تریلیون دلار همچنان پرمعامله ترین ابزار است، در حالی که معاملات نقدی (اسپات) حدود 2.6 تریلیون دلار و قراردادهای فوروارد حدود 1.8 تریلیون دلار در روز بودند. به بیان دیگر، معاملات اسپات که تقریبا تمام فعالیت معامله گران خرد را تشکیل می دهند، کمتر از 30 درصد حجم کل بازار هستند.
از نظر جغرافیا، در آوریل 2025 میزهای فروش ارز در چهار مرکز بریتانیا، آمریکا، سنگاپور و هنگ کنگ، 75 درصد معاملات ارزی جهان را انجام دادند. همین تمرکز توضیح می دهد چرا ساعت های هم پوشانی لندن و نیویورک پرحجم ترین دوره روز هستند.

چرا دلار هنوز غالب است

با وجود پایان برتون وودز در 1971، دلار همچنان در بیش از 80 درصد معاملات فارکس حضور دارد. سه دلیل اصلی: اول، اثر شبکه؛ چون همه دلار معامله می کنند، تبدیل هر دو ارز غیردلاری از طریق دلار ارزان تر از تبدیل مستقیم است. دوم، عمق بازار بدهی آمریکا که به بانک های مرکزی امکان نگهداری ذخایر نقدشونده می دهد. سوم، قیمت گذاری نفت و بسیاری از کالاهای جهانی به دلار. به همین دلیل جفت ارزهای اصلی همگی یک طرف دلار دارند و شاخص دلار یکی از مهم ترین مراجع تحلیل است.

الگوریتم ها، HFT و آینده

از دهه 2010 معاملات الگوریتمی و معاملات با فرکانس بالا (HFT) بخش بزرگی از حجم بازار بین بانکی را تشکیل می دهند و زمان اجرای سفارش را از دقیقه به میلی ثانیه رسانده اند. در سمت دیگر، بانک های مرکزی در حال بررسی ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) هستند که در صورت پذیرش گسترده می توانند تسویه پرداخت های برون مرزی را تغییر دهند. در حال حاضر این پروژه ها هنوز در مرحله آزمایشی هستند و تأثیر عملی آن ها بر معاملات خرد مشخص نیست.

تاریخچه فارکس در ایران

ورود ایرانیان به فارکس حدود دو دهه عقب تر از بازار جهانی اتفاق افتاد و مسیر آن با محدودیت های دسترسی و ابهام حقوقی گره خورده است.

ورود ایرانیان و موج های بعدی

بر اساس گزارش برخی بروکرها، گسترش خرید و فروش ارز در فارکس توسط ایرانیان از اواخر سال 1386 آغاز شد، یعنی تقریبا هم زمان با فراگیر شدن متاتریدر 4. موج های بعدی با جهش های نرخ ارز داخلی هم زمان بوده اند؛ هر بار که ریال ضعیف شده، علاقه به کسب درآمد دلاری افزایش یافته است. آمار دقیق و رسمی از تعداد معامله گران ایرانی وجود ندارد؛ برآوردهای موجود را در مقاله تعداد تریدرهای ایران و جهان بررسی کرده ایم.

تحریم، دسترسی و وضعیت حقوقی

دو عامل، تجربه معامله گر ایرانی را از معامله گر اروپایی متمایز می کند. اول، تحریم ها دسترسی به بروکرهای رگوله در آمریکا و اروپا را عملا غیرممکن کرده و بیشتر ایرانیان از طریق بروکرهای آفشور یا بروکرهایی که به طور خاص بازار ایران را هدف گرفته اند، فعالیت می کنند. این یعنی همان حفاظت های قانونی که در بخش قانون گذاری توضیح دادیم، معمولا برای کاربران ایرانی در دسترس نیست. دوم، وضعیت حقوقی فعالیت در فارکس در داخل ایران شفاف نیست و نهادهای مالی بارها درباره ریسک های آن هشدار داده اند؛ پیش از تصمیم گیری درباره واریز و برداشت و مسائل مالیاتی، مشورت با متخصص حقوقی ضروری است. جزئیات بیشتر را در مقاله درآمد فارکس در ایران و خطرات بازار فارکس بخوانید.

پراپ تریدینگ و وضعیت فعلی

در سال های اخیر، پراپ تریدینگ به یکی از رایج ترین مسیرهای ورود ایرانیان به فارکس تبدیل شده است. دلیل آن ساده است: مشکل اصلی معامله گر ایرانی، انتقال سرمایه به بروکر خارجی و ریسک از دست دادن آن است؛ در مدل پراپ، معامله گر با پرداخت هزینه چالش، روی سرمایه شرکت معامله می کند و بخشی از سود را دریافت می کند. تفاوت بروکر و پراپ در همین نقطه است: در پراپ، به جای ریسک کل سرمایه، با قوانین مشخص دراودان و تارگت سود کار می کنید. برای آشنایی با سازوکار چالش ها، چالش پراپ چیست را بخوانید و اگر هنوز مردد هستید که با سرمایه شخصی شروع کنید یا پراپ، مقایسه ترید با سرمایه شخصی یا پراپ به تصمیم گیری کمک می کند.

خرید حساب پراپ در سریعترین زمان + پشتیبانی 24 ساعتههمین حالا پلن مورد نظر خودت رو انتخاب کن

اشتباهات رایج درباره تاریخچه فارکس

چند ادعای نادرست یا نادقیق به طور مکرر در محتوای فارسی تکرار می شود:

• «فارکس در 1971 شروع شد» در برابر «در 1973 شروع شد»: هر دو ناقص هستند. 1971 پایان تبدیل پذیری دلار به طلا و 1973 آغاز شناوری عملی ارزهاست. دو سال میانی با توافق های اسمیتسونیان و شناوری مشترک اروپا پر شده است.
• «حجم بازار فارکس هزاران تریلیون دلار است»: عدد مستند BIS برای آوریل 2025 حدود 9.6 تریلیون دلار در روز است. ارقام 5 یا 6 تریلیون دلاری که هنوز در برخی منابع دیده می شود، مربوط به نظرسنجی های 2016 و 2019 هستند.
• «متاتریدر 4 در 1999 عرضه شد»: MT4 در سال 2005 عرضه شد.
• «استاندارد طلا در 1875 ایجاد شد»: استاندارد طلا یک تاریخ تولد واحد ندارد؛ بریتانیا آن را در 1821 رسمی کرد و پذیرش جهانی آن در دهه 1870 تا 1880 کامل شد.

جمع بندی: تاریخ فارکس چه چیزی به معامله گر امروز می گوید

سه ویژگی بازار که هر روز با آن کار می کنید، محصول سه تصمیم تاریخی هستند. نوسان روزانه نرخ ها از شناوری 1973 می آید و تا وقتی نظام شناور برقرار است، باقی می ماند. تسلط دلار و ساختار جفت ارزهای اصلی از برتون وودز به ارث رسیده و با وجود نیم قرن گذشت، تغییر محسوسی نکرده است. اهرم، لات و قوانین محدودکننده بروکرها نتیجه ورود افراد عادی در دهه 1990 و بحران هایی مانند 2015 هستند.
درس عملی این تاریخ یک جمله است: بازار فارکس بارها نشان داده که نرخ های «تضمین شده» حتی توسط بانک های مرکزی می توانند در یک روز فرو بریزند. مدیریت ریسک، نه پیش بینی قیمت، تنها چیزی است که در همه این دوره ها اعتبار خود را حفظ کرده است. اگر تازه می خواهید وارد این بازار شوید، ورود به فارکس و آموزش رایگان فارکس مسیر یادگیری را از همین نقطه ادامه می دهند.

سوالات متداول

بازار فارکس در چه سالی راه اندازی شد؟
بازار فارکس مدرن با شناور شدن ارزهای اصلی در سال 1973 شکل گرفت. ریشه های آن به توافق برتون وودز 1944 و تعلیق تبدیل پذیری دلار به طلا در 1971 بازمی گردد.
چه کسی بازار فارکس را ایجاد کرد؟
هیچ شخص یا نهاد مشخصی فارکس را تأسیس نکرده است. این بازار نتیجه تصمیم های پی در پی دولت ها و بانک های مرکزی (به ویژه پایان برتون وودز) و سپس نوآوری شرکت های فناوری و بروکرها بوده است.
قدمت مبادله ارز چقدر است؟
شواهد مبادله فلزات گرانبها و اسناد اعتباری به بین النهرین حدود 3000 سال پیش از میلاد می رسد و اولین سکه ها حدود 600 سال پیش از میلاد در لیدیه ضرب شدند.
آیا مردم عادی از ابتدا می توانستند در فارکس معامله کنند؟
خیر. تا اواسط دهه 1990 فارکس در انحصار بانک ها و شرکت های بزرگ بود. بروکرهای آنلاین خرد با معرفی لات های کوچک و اهرم، امکان ورود افراد عادی را فراهم کردند.
فرق استاندارد طلا و برتون وودز چیست؟
در استاندارد طلا، هر ارز مستقیما به طلا متصل بود. در برتون وودز فقط دلار به طلا متصل بود و بقیه ارزها به دلار؛ به همین دلیل دلار به ارز ذخیره جهانی تبدیل شد.
حجم معاملات روزانه فارکس در سال 2025 چقدر است؟
طبق نظرسنجی BIS، میانگین گردش روزانه در آوریل 2025 حدود 9.6 تریلیون دلار بود. این رقم در ماهی ثبت شده که نوسانات تعرفه ای آمریکا فعالیت بازار را به طور غیرعادی افزایش داده بود.
فارکس در ایران از چه سالی شروع شد؟
گسترش فعالیت ایرانیان در فارکس بر اساس گزارش های غیررسمی از اواخر سال 1386 آغاز شد. آمار رسمی در این زمینه وجود ندارد.

منابع

• BIS Triennial Central Bank Survey – OTC foreign exchange turnover in April 2025
• BIS press release, 30 September 2025
• CLS – BIS Triennial Survey 2025: FX settlement risk
• NBER – One Day in June 1993: Reuters 2000-2 Electronic FX Trading System
• Babypips – Know Your History: Retail FX Trading
• FX Markets – Do BIS volumes soar past the trend?